Thursday, December 12, 2002

კულტურა

კულტურა ნათლად წარმოაჩენს ამა თუ იმ ქვეყნის თუ ეროვნების ბუნებრივ სახეს. თავად კულტურას ქვეყნის ხელისუფლება კი არა, ხალხი, საზოგადოება ქმნის. ჩვენში კულტურა რატომღაც მხოლოდ კულტურის მინისტრთან, თეატრთან, კინოსთან და საერთოდ, ხელოვნებასთან ასოცირდება. ხელოვნებას კი სწორედ იმიტომ ჰქვია ხელოვნება, რომ ის არ არის მარტოოდენ კულტურა. ხელოვნება, რა თქმა უნდა, შემოქმედებაა, რომელიც ერის კულტურის განუყოფელი ნაწილია, მაგრამ ერის კულტურას არა მარტო მუსიკოსი, მსახიობი, მხატვარი, სკულპტორი, რეჟისორი, ჟურნალისტი, არქიტექტორი ან მწერალი, არამედ ხალხი ქმნის.

შესაძლოა საქართველოში ხელოვნების გარკვეული დარგები შესანიშნავ დონეზეა, მაგრამ ალბათ, ბევრი თქვენგანი დამერწმუნება, რომ ჩვენ, საერთო ჯამში, უკულტურო ერი ვართ. ჩვენი უკულტურობა კი იმდენად თვალში საცემია, ხშირ შემთხვევაში, მსოფლიოში სირცხვილით თავი ვერ გამოგვეყოფა. შევეშვათ იმას, რომ ჩვენ ელემენტარულ ბიურგერულ (ეს სიტყვა სრულებით არ არის სალანძღავი) ეტიკეტებს არ ვიცავთ. ამდენი ტყუილებისა და ნევროზული სიტუაციის გამო კი ძალიან არაბუნებრივები და პირქუშები გავხდით. ამით არამარტო ერთმანეთს, არამედ აქ ჩამოსულ სტუმრებსაც თავს ვაბეზრებთ. ჩვენ არა გვაქვს არც ქუჩაში ქცევის, არც ტრანსპორტით მგზავრობის, არც ტელეეკრანიდან საუბრის, არც ტელეფონზე ლაპარაკის, არც კინოსა და სპექტაკლის ყურების, არც ტაძარში დგომის, თუნდაც არჩევნების ჩატარების, ან სუფრის კულტურაც კი. შესაძლოა, ადრე გვქონდა კიდეც, მაგრამ დღეს სრული უკულტურობაა გამეფებული. ყველაზე სამწუხარო კი ისაა, რომ საქართველო მსოფლიოს ხალხებში არა თავისი ხელოვნებითა თუ კულტურით, არამედ მხოლოდ ნავთობის „ტრუბით“ გახდა ცნობილი. თუმცა ეს ლოგიკურია. ამდენი ფარსი და ხელოვნურობა, რაც დღეს ქართულ ხელოვნებაშია, ალბათ, ავადსახსენებელ „კომუნისტების დროსაც“ კი არ არსებობდა. ისიც გაურკვეველია, რატომ იბრიქება დღეს, ქართული ხელოვნების ზოგიერთი „თვალსაჩინო“ მოღვაწე და რატომ აიგივებს თავის უნიჭო შემოქმედებას ქართულ კულტურასთან.

აქ არსებული სტერეოტიპის მიხედვით, დღეს გაქსუებული ახალი ქართველი „კულტურული“ ადამიანი უნდა ესწრებოდეს „მეტეხი პალასში“ გამართულ მოდების ჩვენებებს, სადაც თავიანთ „კოსწიუმებს“ წარმოაჩენენ ელიტური მოდელიორები, უნდა დადიოდეს უნიჭო კლიპების პრეზენტაციებზე და ასევე უნიჭო მომღერლების „პირდასაბჩენ“ კონცერტებზე. საღამოს კი უნდა გაერთოს, ანუ „იგულავოს“ კაზინოებში ან საუნებში, დღე კი რომელიმე რესტორანში უნდა დაასრულოს, სადმე ძველი ტაძრის მახლობლად, სადაც უნდა შეისვას სამშობლოს, კაი ბიჭებისა და წმინდა სალოცავების სადღეგრძელოები. ამის შემდეგ კი საკუთარი იარაღის „გამოცდაც“ შეიძლება ჰაერში ან ცოცხალ სამიზნეში. ესაა ნამდვილი „კულტურული“ ქართველის ოცნება და მიზანი.

ნამდვილი „კულტურული“ ქართველი ვინმესთან საუბრისას, რაც შეიძლება ხშირად უნდა იგინებდეს დედას, ამავე დროს, ბოლომდე უნდა შესვას მშობლების, განსაკუთრებით კი დედის სადღეგრძელო. საქართველოში ხომ დედის კულტია?! ოღონდ დედის პატივისცემის კი არა – გინების! ამით, ანუ ამ კულტურით კი ქართველები თითქოს ვამაყობთ კიდეც. „კულტურული“ ქართველი აუცილებლად უნდა მისტიროდეს წარსულს. მან არ უნდა იფიქროს არც აწმყოზე, მით უმეტეს – მომავალზე.

„კულტურული“ ქართველის აზრით, სხვა ერები უკულტუროები არიან, რადგან როდესაც, ჩვენ, თურმე ბიბლიას ვთარგმნიდით, „ისინი“ წინ ფოთოლაფარებულები დარბოდნენ, ამიტომ არც ინგლისელებს, არც ფრანგებს კულტურა არა ჰქონია. ვინც დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში ყოფილა, პირველ რიგში, ალბათ, ამ ქვეყნების მოქალაქეების ქცევის კულტურა მოხვდება თვალში. ისინი, არა მარტო სიტყვებით, არამედ საქმითაც უზარმაზარ პატივს სცემენ საკუთარ წარსულს და კულტურას. ჩვენ კი, მოვიგონეთ უაზრო ტრადიციები, რიტუალები. მიცვალებულის სასახლეს თავით სამჯერ კარზე ვაჯახუნებთ და ისე ვასაფლავებთ. მერე კი ვჭამთ, ვსკდებით, ვსვამთ, ღვინით ვიჭყიპებით და ამას მიცვალებულის პატივისცემას ვეძახით. არადა, ჩვენი უკულტურობით ცოცხლები ერთმანეთს სიცოცხლეს ვუმწარებთ, მერე კი „აუჰ, რა კაცი (ქალი) დავკარგეთ!“ – ვიძახით.

რა თქმა უნდა, კულტურაა ისიც, რომ ადამიანს კარგის დანახვა შეუძლია, მაგრამ უკულტურობაა ყველაფერზე თვალების დახუჭვაც. ყველაზე მეტად ალბათ, უნდა ვისურვოთ, რომ „სასახლეში“ ჩაწვენილი ქართველთა უკულტურობა სამჯერ თავით კარზე მივაჯახუნოთ და სამუდამოდ მიწაში ჩავაგდოთ.

1 comment: