მერი შელი – ქალი, რომელმაც მოიფიქრა ფრანკენშტაინი

© ლაშა გაბუნია

© გაგა გობრონიძე

ლაშა: – დავიწყოთ ასე, რომ ზოგადად ტექნიკური პროგრესი მიმართულია ადამიანთა კეთილდღეობისკენ, მეორეს მხრივ კი – ადამიანთა გასანადგურებლად. ესაა ის დილემა, რომლის წინაშე დგას თანამედროვე კაცობრიობა. ეს მეტად რთული და მწვავე საკითხი საუკეთესოდ წარმოაჩინა არა ტექნიკურ სიახლეებში მუდამ მოკირკიტე რომელიმე კალმოსანმა მამაკაცმა, არამედ ახალგაზრდა, მეტად მგრძნობიარე გოგონამ, რომელმაც მე-19 საუკუნის გარიჟრაჟზე მსოფლიოს ლიტერატურის კლასიკური რომანი „ფრანკენშტაინი, ანუ თანამედროვე პრომეთე“ აჩუქა. ლიტერატურის ისტორიას ჯერ არ ახსოვს მსგავსი შემთხვევა, როცა დამწყები, 19 წლის ავტორის პირველივე ნაწარმოები ასე უცებ მოხვედრილიყოს ლიტერატურის კლასიკის საგანძურში.

მერი შელი

გაგა: – ამ წიგნმა გამოსვლისთანავე მოიპოვა მსოფლიო აღიარება და, მოდი, ლაშა, თამამად ვიტყვი, შეცვალა საერთოდ აზროვნება და ისეთ ნოვაციებს დაუდო სათავეები, რომლებიც იმ პერიოდის პურიტანულ ინგლისში (და არა მარტო ინგლისში) წარმოუდგენელიც კი იყო. ამ ამბავში ყველაზე საინტერესო და თითქოსდა უცნაური ისაა, რომ საუბარი არ არის რაიმე პოემაზე, სადაც მარადიული ფასეულობებია აღწერილი ან თუნდაც მძაფრ სოციალურ რომანზე. მსგავსი რომ მომხდარიყო, ეს ყველაფერი რაღაცნაირად მაინც ჩაჯდება სტანდარტულ ჩარჩოებში. არა, აქ უფრო უცნაურ და დამაინტრიგებელ ისტორიასთან გვაქვს საქმე, რომელსაც თუ ჩავუღრმავდებით და ბოლომდე გავიაზრებთ, შეიძლება გაკვირვებისგან წავუსტვინოთ კიდეც.

ლაშა: – „წასტვენის“ საბაბებიც არსებობს და, რაც მთავარია, მიზეზებიც. ძალიან კონკრეტულები რომ ვიყოთ, მოდით, ასე ვთქვათ – 1910 წლიდან 2007 წლამდე მსოფლიო კინომატოგრაფმა 64-ჯერ მოახდინა იმ ყველაფრის ეკრანიზირება, რაც ჟენევის ტბასთან ერთი დიდი ინგლისელი პოეტის ახალგაზრდა მეუღლემ დაწერა.

მეთუნეები ქართულ ლიტერატურაში

ისინი ამალებული ადგილებიდან დაეშვნენ, ტურებივით შეესივნენ ქართულ ტელეეთერს და ბუღა ხარებივით გადაჯეგეს

© ლაშა გაბუნია

© ლევან რამიშვილი

დასაწყისი

ცვლილებები... ჩვენ მათ მივეჩვიეთ. იცვლებოდა თაობები, დროშები, ქუჩების სახელები, ფული, დღესასწაულები, სიმბოლოები და მათი შემქმნელები... იმდენი რამ შეიცვალა, რომ ძველი და ახალი ერთმანეთში აიზილა. ძნელი გახდა გარჩევა რამ ზნე იცვალა, რამ – მხოლოდ ფერი.

ამ ორომტრიალში გამოჩდნენ მემარჯვენეები, მემარცხენეები, მწვანეები, ლურჯები, ცისფრები, ვარდისფრები და კიდევ ვიღაცეები. სანამ ფერების მიხედვით დაყოფილ ჯამაათს ვინმე შინაარსისდა მიხედვით დაალაგებდა, და ამღვრეული წყალი დაიწმინდებოდა, მათგან აღმოცენდნენ „ახლები“ და ყელში სწვდნენ „ძველებს“. ეს უკანასკნელნი იმდენად უკანასკნელნი აღმოჩდნენ, რომ ადამიანი ბოლომდე „ახლებს“ ენდო და მათ „ძველების“ მიერ მიტოვებულ კვარცხლბეკზე „შალახოც“ იცეკვეს და ჩაილურდალეულთა ჩაიც დალიეს.

ეს ყველაფერი კარგი, ჩვენც ეს გვსურდა, მაგრამ ამდენი წლის დავიდარაბის შემდეგ, XXI საუკუნის გარიჟრაჟზე ერთხელ მაინც ხომ უნდა დაისვას სრულიად ბუნებრივი კითხვა: ვინ იყვნენ „ძველები“, ვინ არიან „ახლები“ და რა განსხვავებაა მათ შორის?

მეთუნეობის საფუძვლები, ანუ წითელი ელიტა, მეტსახელად – შემოქმედებითი ინტელიგენცია

მეტ-ნაკლებად ყველამ იცის, რას წარმოადგენდა და რა მიზნებს ემსახურებოდა საბჭოთა საზოგადოების ის ნაწილი, რომელსაც საგანგებოდ მათ მორგებული სახელი – „შემოქმედებითი ინტელიგენცია“ შეარქვეს. და მაინც, ორიოდ სიტყვით შეგახსენებთ მის დანიშნულებას „ნათელი მომავლის“ მშენებარე საზოგადოებაში და სხვა ფრიად საგულისხმო დეტალებს.

„წითელ ინტელიგენციას“ ოდესმე არსებულ ადამიანთა სხვა დაჯგუფებებისგან რამდენიმე საგულისხმო ნიშანი გამოარჩევდა:

ჩვენ მწერ(ლ)ები

დიდი ხანია, წერის სურვილმა ამიტანა. მინდა ვწერო რომანები და მოთხრობები, საერთოდ, ყველაფერზე. დღეს წერა გაადვილდა. თუ კომპიუტერი გაქვს, ამაზე ადვილი არაფერია. მოკალათდები შენთვის თეთრად მოციმციმე მონიტორის წინ, გვერდით კაქტუსს დაიდგამ (ამბობენ კომპიუტერის მავნე გამოსხივებას ისრუტავსო) და მოგეცა ლხენა! წერე და წერე! მე შენ გეტყვი და, ფურცლები გამოგელევა, თუ საწერკალამში მელანი გაგითავდება. ჰოდა, გადავწყვიტე, სურვილი ავისრულო და დღეიდან ძალიან ბევრი ვწერო. აბა, რა მაქვს სხვა საქმე? მართალია, ჩემგან არც ედგარ ალან პო და არც სულმნათი თეოდორე დოსტოევსკი არ დადგება, მაგრამ ამას ნამდვილად არ ვჩივი. მთავარია წერა, რომელიც დღეიდან უკვე დიდ სიამოვნებას მანიჭებს. აი, ამ წუთებში ვწერ და სიამოვნებისგან კატასავით ვკრუტუნებ. იცით, რა კარგი გრძნობაა კლავიატურაზე ნაზად კაკუნი? მერე, როდესაც ხედავ, რა ლამაზი შავი ხნულები ჩნდება მონიტორის თეთრ „ფურცელზე“ და როგორ ივსება სითეთრე შენი გულმოდგინე მეცადინეობით, ბილ გეიტსის სადღეგრძელოს შესმა გინდება Microsoft Word-ის შექმნისათვის.

ისინი კი, ვინც დღესაც ნამდვილ ფურცელზე ნამდვილ კალმისტარს თუ ფანქარს აფხაჭუნებენ, სრულიად ჩამორჩენილები არიან. არა, მაინც რა ვართ ეს მწერლები!.. ოჰ, ეს რა სიტყვა წამომცდა: „მწერლები“. თუმცა არა! ჩემმა ნახევრად უკრაინელმა ძმაკაცმა რამდენიმე წლის წინ სრული სერიოზულობით მკითხა: Мцери по грузински что значит? Это же человек, который пишет, писатель? მან თავისი მცირე ქართული ერუდიციით, მშვენიერი ლინგვისტური აღმოჩენა გააკეთა. მეც უკვე შევუდექი ჩემს მწერულ მოღვაწეობას და ნურავინ დამიწყებს მერე ისაო და ესაო, რა საშინელება უდღაბნიაო, თორემ ნამდვილი მწერივით ავად ავზუზუნდები და მიქნიონ მერე ბუზის საკლავი. რა! სხვაზე ნაკლები მწერი და ქართველი რით ვარ?

ვერავინ დამაყვედრის „ვარდების რევოლუციის“ დროს სად იყოო, რადგან მაშინ, წვიმასა და სიცივეში, მეც სხვებივით ყოველგვარი ანგარების გარეშე ვიწუწებოდი, ვიყინებოდი და არყით ვთბებოდი. თუმცა მიტინგების პირველი დღიდანვე, სხვა მწერებისგან განსხვავებით, დარწმუნებული ვიყავი, რომ ის მთავარი და „მოსასპობი“ (როგორც ერთ ლოზუნგზე ეწერა) აუცილებლად გადადგებოდა. ჰოდა, ამაში ნურავინ შემომედავება, თორემ დავბეჭდავ საკუთარი თხზულებების ვეებერთელა წიგნს და მოვაწყობ პრეზენტაციებს „პარნასებში“, „ლიტერატურულ კაფეებში“ და ეროვნული ბიბლიოთეკების დარბაზებში. მერე იძახონ ტელევიზორში, რა მაგარი წიგნი დაუწერიაო! – ესენი ხომ, ერთმანეთის შემოქმედებაზე, კარგის მეტს არაფერს ამბობენ (თან იძახიან კრიტიკა არ არსებობსო). თუ წიგნს დავბეჭდავ, თანაამქრელად ჩამთვლიან და პირში ცუდს არაფერს მეტყვიან. ზურგსუკან კი მლანძღონ, რამდენიც უნდათ, – ეს ნამდვილად არ მადარდებს.

არადა, მეც მინდა გრანტები! მეც მინდა „რუსთავი 2“-ის ეთერში გამოსვლა და ყველაფერზე, თუნდაც მეთუნეობაზე საუბარი! მეც მინდა ყველაფრის შესახებ აზრს მეკითხებოდნენ! ამის სრული კონსტიტუციური უფლება მაქვს და ჩემი სურვილის აღსრულებაში წინ ვერავინ გადამეღობება, თვით ყველაზე კორუმპირებული, მაგრამ კომპეტენტური მწერალი ვინმე ჯუსტალ ჯანჯიკაშვილი. „იცოდე კანონი და იქნები დაცული!“ – მართლაც მშვენიერი, ცხოვრებაში დასანერგი პრაგმატული ლოზუნგია. პრაგმატიზმის გარეშე კი, დღევანდელი მწერი არარაობაა.

აი, ხედავთ, უკვე რა მაგარი დასკვნები გავაკეთე და მერე რას ვიზამ?! ამიტომ ნურავინ გაბედავს და იტყვის, წერა არ სცოდნიაო. მე ბავშვობიდანვე მქონდა წერისადმი მიდრეკილება. გენიოსსაც კი მეძახდნენ. მართალია, მხოლოდ დღეს გადავწყვიტე, სერიოზულად ვეზიარო ლიტერატურას, მაგრამ ზურგს 20-წლიანი შემოქმედებითი გზა მიმაგრებს, რადგან წვრილ-წვრილ ლიტერატურულ გაზეთებში გამომიქვეყნებია: სამოცამდე პიესა, ოთხმოცამდე რომანი და ორასორმოცდაათზე მეტი ნოველა თუ მოთხრობა. მართალია, მათ ფართო საზოგადოება არ იცნობს, მაგრამ ამას რა მნიშვნელობა აქვს? ხომ მიღწვია და დამიწერია? ჰოდა, აღარ მინდა ჩრდილში ყოფნა. მინდა, ჩემს შემოქმედებას ყველა გაეცნოს. ჰო, მართლა, – ლექსებსაც ვწერ. ზუსტად 7 თვის წინ, მწვავე სულიერი დეპრესიის დროს შევთხზე ანდერგრაუნდ პოეზიის შედევრი „სიყვარულის სარეცელს მთვარის ფტორმჟავასფერ კრატერზე დაგიგებ“. მე ქართული მწერლობის აღმოჩენა ვარ და უკვე დადგა დრო, მადლიერმა შთამომავლობამ საკადრისი პატივი მომაგოს. არადა, ბევრ რამეს კი არ ვითხოვ?

უბრალოდ, მინდა, გაის ამ დროს „თბილისობის“ „ბრწყინვალე“ დღესასწაულზე „ღირსების ორდენით“ დამაჯილდოვონ და ამ ქალაქის საპატიო მოქალაქედ გამომაცხადონ. მინდა, „თავისუფალი თეატრის“ სცენაზე ავთო ვარსიმაშვილმა ჩემი პიესა დადგას. დიდი სურვილი მაქვს, თანაამქრელმა მწერებმა, ვაკის პარკის შესასვლელში, არკასთან სიცოცხლეშივე ძეგლი დამიდგან. მინდა, მწერთა კავშირის ან მწერთა ფედერაციის წევრი გავხდე და სხვა მწერების შემოწირულობებზე ვიცხოვრო. ხომ ხედავთ, რა მოკრძალებული სურვილები მაქვს? ამიტომ, ნუ დამძრახავთ, ჩემი თავხედობის გამო.

ახლა, მთავარია, „რუსთავი 2“-ის ეკრანზე მოვხვდე (სადაც ჩემი სახელის ქვეშ იქნება ტიტრი: „მწერალი“) და ჩემი ბრძნული მწერული აზრები ვაფრქვიო. სხვა ტელევიზიები კი, ამის შემდეგ მიმიწვევენ. მათი უმრავლესობა სწორებას ხომ, სწორედ, ამ ტელეკომპანიაზე აკეთებს? ჰოდა, მოვდივარ და დამხვდით. ერთად ვიზუზუნოთ.

ვისაც ჩემს მწერულ ღირსებებში ეჭვი ეპარება, მომწერეთ.

„თუ მაფიოზური შემოქმედებითი კავშირების მიღმა დგახარ, კუნთები უნდა დაიყენო“

ურჩევს გოგი გვახარია სკანდალური რომანების ავტორს, ზაზა ბურჭულაძეს

ცოტა ხნის წინ, თბილისის წიგნის ფესტივალზე გამოჩნდა ქართველი მწერლის ზაზა ბურჭულაძის ახალი რომანი (უფრო სწორად, ანტირომანი) „მინერალური ჯაზი“. წიგნის წინასიტყვაობა ეკუთვნის ხელოვნებადმცოდნე გოგი გვახარიას („მინერალურ ჯაზზე“ მან გადაცემა „ფსიქოშიც“ ისაუბრა). ზაზა ბურჭულაძე ამბობს, რომ მისი წიგნის ჯერ კიდევ ხელნაწერით ყველაზე ადრე თეოლოგი მერაბ ღაღანიძე აღფრთოვანდა. ტირაჟის აბსოლუტური უმრავლესობა უკვე გაყიდულია. „ახალი ვერსია“ ესაუბრა ანტირომანის პირველ წამკითხველს, მერაბ ღაღანიძესა და „მინერალური ჯაზის“ წინასიტყვაობის ავტორს, გოგი გვახარიას.

გოგი გვახარია: „ამ წიგნზე თითქმის ყველაფერი ვთქვი რომანის წინასიტყვაობაში. მაშინ ზაზას ასე ახლოს არ ვიცნობდი. დღეს, როდესაც უფრო ახლოს გავიცანი, მიხარია, რომ გამართლდა ის, რაც ამ წიგნში ამოვიკითხე. რომანში იგრძნობა, როგორია მისი ავტორი. ერთი ცუდი თვისება მაქვს – თუ ხელოვნების ნაწარმოებთან ზიარებისას ავტორის გაცნობა (თუ ის ცოცხალია) მომინდა, ე.ი. ეს ქმნილება მომწონს. თუ ავტორმა არ დამაინტერესა, მაშინ ნაწარმოები არ მომწონს. როდესაც ეს წიგნი წავიკითხე, ძალიან მომინდა ამ ადამიანის გაცნობა. ნამდვილად გამიმართლა – ზაზა საქართველოში ერთ-ერთი უიშვიათესი ხელოვანია, რომელიც, ლევან ბერძენიშვილის სიტყვებისა არ იყოს, არც ერთ მწერლურ დაჯგუფებაში არ შედის. ის ერიდება მაფიოზულ შემოქმედებით კავშირებს. ეს ყველაფერი ძალიან კარგად ჩანს მისივე წიგნში.

ზაზას მომავლისთვის ვუსურვებდი ოდნავ უფრო კონფორმისტობას, ოღონდ არა შემოქმედებაში, არამედ ცხოვრებაში. ძალიან ძნელია, როდესაც შემოქმედებაშიც და ცხოვრებაშიც ასეთი ნონკონფორმისტი ხარ. ჩვენ ისეთ დროში ვცხოვრობთ, კომპრომისების გარეშე ძალიან ჭირს. ხომ დაინახეთ, მისი წიგნის პრეზენტაციაზე რა ცოტა ხალხი მოვიდა. წესით, აქ ძალიან ბევრი ადამიანი უნდა ყოფილიყო. სხვანაირად ხალხს არ ეცოდინება, რომ საქართველოში ასეთი კარგი მწერალი არსებობს. ამიტომ ზაზა ცოტათი მაინც წავიდეს კომპრომისებზე, თუმცა ყოველთვის ახსოვდეს, რომ ამან შესაძლოა მის შემოქმედებაზე თავისებურად იმოქმედოს.

დავით-დეფი გოგიბედაშვილის ახალი წიგნი „P.S.“

დეფი თავის ახალ წიგნში ცდილობს საკუთარი გმირების ბედი განიცადოს

6 ივნისს, თომას მანისა და პუშკინის დაბადების დღეს, წიგნის მაღაზია „პარნასში“ შედგა დავით-დეფი გოგიბედაშვილის ახალი წიგნის „P.S.“-ის პრეზენტაცია, რომელიც გამოსცა გამომცემლობა „საარმა“. დეფისთვის ეს რიგით მეორე წიგნია. ქართველი მკითხველი უკვე კარგად იცნობს ამ ნიჭიერი მწერლის, ტელეჟურნალისტისა და კინომსახიობის 2001 წელს „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის“ მიერ დასტამბულ წიგნს „ჩემმა ტყუპისცალმა მიპოვნოს“. ყოველთვის საინტერესოდ მოსაუბრე დეფის „ახალი ვერსია“ საკუთარი წიგნის პრეზენტაციაზე შეხვდა.

დეფი: – ჩემი აზრით, XXI საუკუნის ლიტერატურა ახალი აღმოჩენებით ყალიბდება. რამდენად გენიალურია ესა თუ ის აღმოჩენა, ამას დრო განსაზღვრავს, მაგრამ ადამიანს ამისკენ უნდა ჰქონდეს მისწრაფება. ყოველთვის ვიყავი ისეთი ლიტერატურის, მუსიკის, ფერწერის, სივრცის და, გნებავთ, მედიის მოტრფიალე, რომელიც ჩემში აღძრავდა კეთილშობილ სურვილებს და უკეთესისკენ მისწრაფებას.

ძალიან მსურდა ჩემი ნაფიქრი და დიალოგი წიგნის გმირებთან ქაღალდზე გადმომეტანა. ტელეგადაცემა „გმირში“ ამას მედიის საშუალებით ვახერხებდი, ხოლო ახლა ლიტერატურას დავუბრუნდი, რომელსაც ბოლო 10 წელია ხელი მივყავი. ეს წიგნი სტრუქტურულად ახალი ჟანრის რომანად მესახება, რადგან მისი პერსონაჟები კლასიკური ლიტერატურის წიგნის გმირები არიან. შევეცადე ამესახა მათი ბედი, განსაცდელი, საქციელი, იმედები, მისწრაფებები და წინააღმდეგობათა გადალახვის დიდი სურვილები.

„ჩვენ ერის აიბოლიტები ვიყავით“

ირაკლი ჩარკვიანისა და კოტე ყუბანეიშვილის „რეაქტიული კლუბის“ ერთდღიანი გაცოცხლება 13 წლის შემდეგ

გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში თბილისში გაჩნდა ერთგვარი ნონკონფორმისტული შემოქმედებითი ჯგუფი – „რეაქტიული კლუბი“. მისი შემქმნელები იყვნენ ირაკლი ჩარკვიანი და კოტე ყუბანეიშვილი. ახლახან „აჭარა მიუზიკ ჰოლში“ კლუბმა დაარსების 13 წლისთავი აღნიშნა. ეს საღამო იყო ამ კლუბისათვის დამახასიათებელი მუსიკისა და პოეზიის შერწყმა. საღამოზე, ასევე, წარმოდგენილი საცეკვაო ლექსები. მიუხედავად იმისა, რომ კლუბი უკვე კარგა ხანია დაშლილია, ირაკლი და კოტე შეეცადნენ გაეცოცხლებინათ დროის ის მონაკვეთი, რომელიც ერთად და ცალკ-ცალკე განვლეს.

13 წლის შემდეგ „ახალი ვერსიის“ სახელით ვესაუბრე კლუბის დამაარსებლებს – ირაკლი ჩარკვიანსა და კოტე ყუბანეიშვილს.

ირაკლი ჩარკვიანი: „რეაქტიულ პოეზიას“ თავიდანვე ესკულატურული მისია ჰქონდა. ნებისმიერ კრიზისულ პერიოდში ერი უნდა განიკურნოს, რათა გადარჩეს. სწორედ ერის ავადმყოფობაზე ჩვენი – თანამედროვე ხელოვანთა რეაქცია იყო „რეაქტიული პოეზია“. კლუბს თერაპიული მიზნები ჰქონდა. ჩვენ, ფაქტობრივად, „ერის აიბოლიტები“ ვიყავით. კონკრეტულად იმ სტერეოტიპებს ვებრძოდით, რომელმაც ქართველი ერი დეგრადაციამდე მიიყვანა. სტერეოტიპები კი ქართველებს მთელი მე-20 საუკუნის განმავლობაში არ გვაკლდა, თუნდაც კომუნიზმი. ჩვენ ვებრძოდით იმ კულტურულ პრესს, რომელიც მე-20 საუკუნეში შესამჩნევად ზემოქმედებდა ქართულ კულტურაზე“.

კოტე ყუბანეიშვილი: „კლუბი ჩამოყალიბდა ირაკლის სახლში. მასთან ინგლისურს ვსწავლობდი. სწავლების პროცესი თანდათან პოეზიაზე საუბრებში გადაიზარდა. დღე და ღამე ერთად ვიყავით. ჩვენს ირგვლივ წრე შეიკრიბა. ირაკლი გიტარაზეც უკრავდა. როდესაც ჩვენით დაინტერესდნენ გერმანელები, ფრანგები, ამერიკელები, სწორედ მაშინ დავიშალეთ. ჩვენ გვინდოდა შევბრძოლებოდით პროვინციალიზმს, რაც ირგვლივაა გამეფებული. როგორც ხედავ, – ვერ მოვახერხეთ. პროვინციალობა გენიალური და ბუნებრივია, როდესაც ის პროვინციაში ხდება, მაგრამ როცა ცენტრში გადმოდის და ყველაფერს ავიწროვებს, მაშინ უკვე სიმახინჯეა. კარგია, როდესაც გლეხი ყანაშია, მაგრამ გლეხი პარლამენტში – ტეხავს. მუშა ქარხანაში უნდა იყოს და არა მწერალთა კავშირის თანამდებობაზე“.

ლიტერატურა შოუ-ბიზნესი არ არის

ნაირა გელაშვილის აზრით, შეუძლებელია ლიტერატურული კონკურსი „საბა“ ობიექტურად ჩატარდეს

„ახალი ვერსიის“ წინა ნომერში გამოქვეყნდა მწერალთა ერთი ჯგუფის განცხადება, რომლითაც ისინი უარს ამბობენ ტელევიზიით ფართოდ რეკლამირებულ ლიტერატურულ კონკურსში („საბა“) მონაწილეობაზე. ისინი აცხადებენ, რომ კონკურსი ორგანიზებულია მწერალთა ერთი კლანის მიერ და ყველაფერი, საბოლოო ჯამში, უკავშირდება არა ლიტერატურას, არამედ პოლიტიკას, კერძოდ კი – არჩევნების წინ ქულების დაწერას.

როგორც დაგპირდით, ამჯერად ამ თემაზე გთავაზობთ ვრცელ სტატიას. დღესდღეობით უკვე ცნობილია ლიტერატურული პრემია „საბას“ ნომინანტები, რომლებშიც მოხვდა „ახალ ვერსიაში“ გამოქვეყნებული საპროტესტო წერილის ერთ-ერთი ხელმომწერი ალეკო შუღლაძე.

რატი ამაღლობელი: „ძალიან მეწყინა“

როგორც გაირკვა, მწერლებმა – შალვა ბაკურაძემ, ზაზა ბურჭულაძემ, ზურაბ რთველიაშვილმა, დავით რობაქიძემ, დავით ქართველიშვილმა და ალეკო შუღლაძემ „ახალ ვერსიაში“ წერილის გამოქვეყნებამდე მისი დაბეჭდვა გაზეთ „24 საათს“ შესთავაზეს. თუმცა – უარი მიიღეს. ჩვენ ვთხოვეთ გაზეთ „24 საათის“ მთავარ რედაქტორს მამუკა ფაჩუაშვილს განემარტა, რატომ არ დაიბეჭდა ეს წერილი გაზეთში. მისი თქმით, იგი თავად არაა ამ კონკურსის უშუალო ორგანიზატორი და ამიტომ არ იცის, რატომ არ დაიბეჭდა აღნიშნული განცხადება. მან გვირჩია მივსულიყავით ამ საქმეში უფრო ჩახედულ ჟურნალისტ მალხაზ ხარბედიასთან ან მწერალ დათო მაღრაძესთან. ამ უკანასკნელს იმ დღეს მაღალი სიცხე ჰქონდა. მალხაზ ხარბედიამ კომენტარზე უარი გვითხრა და გვირჩია შევხმიანებოდით კონკურსის ერთ-ერთ უშუალო ორგანიზატორს, რატი ამაღლობელს – იქნებ მან განგიმარტოთ ყველაფერიო.

ახალგაზრდა პოეტმა რატი ამაღლობელმა „ახალ ვერსიაში“ გამოქვეყნებულ წერილზე ვრცელი კომენტარისგან თავი შეიკავა. თუმცა, რამდენიმე სიტყვით მაინც გამოხატა თავისი პოზიცია.

რატი ამაღლობელი: „ვფიქრობ, რომ მათი წერილი ძალიან ნაჩქარევი გადაწყვეტილება იყო. მათ ამ მოვლენას არასწორი ანალიზი გაუკეთეს. მე არ გავაკეთებ რამე კომენტარს ამ წერილზე, რადგან დრო გამოაჩენს ყველაფერს. არ მინდა მათთან კონფლიქტი, რადგან ნამდვილად არ არიან ცუდი ადამიანები და მწერლები. მათ შესაძლოა ვერ მიიღონ ეს პრემია, ამიტომ წინ ასწრებენ მოვლენებს და ჯერ არ გაჩენილ ბავშვს ლანძღავენ. ჩემი აზრით, მათი მხრიდან ეს ძალიან არაკორექტულია.

– ხომ არ იცით რატომ არ დაიბეჭდა მათი წერილი „24 საათში“?

– არა, ეს ნამდვილად არ ვიცი. ვნახე „ახალი ვერსია“. ამასთან დაკავშირებით ყველას თავისი მოსაზრება აქვს და სიმართლე რომ გითხრა, ძალიან მეწყინა. რა თქმა უნდა, ეს არ იქნება იდეალური დაჯილდოვება, რადგან პირველად ხდება საქართველოში. მე ვთვლი, რომ ეს არის რეფორმა ლიტერატურულ პროცესებში, ანუ საბჭოთა კავშირის დასასრული. ეს იქნება იმ რუდიმენტის დასასრული, რასაც მწერალთა კავშირი წარმოადგენს. ეს არის ლიტერატურული პროცესის, საგამომცემლო საქმიანობის და მთლიანად ყველაფრის ახლებური გააზრება. წერილში არის ამ ყველაფრის მიმართ საკმაოდ პირადული, არამასშტაბული ხედვა. მოყვანილია მასონების, იეზუიტების ზოგადი ფრაზები, რაც ტელევიზიიდან ესმით. ვთვლი, რომ ასე ზედაპირულად არ შეიძლება შეფასება“.

„ირაკლი ჩარკვიანს ჰალსტუხი არ უკეთია, მაგრამ ალღო მკარნახობს – ჯიბეში უდევს“

ზაზა ბურჭულაძე წუხს, რომ ქართულ ხელოვნებაში კონფორმიზმია გამეფებული

მწერალ ზაზა ბურჭულაძეს (იგივე გრეგორ ზამზას) ჩვენი მკითხველი კარგად იცნობს. მისი რომანები „სულთათანა“, „შენ“, „სიმფსონები“ და „წერილი დედას“ საუკეთესო ქართულ გამომცემლობებში დაისტამბა და საკმაოდ სკანდალური გამოხმაურებები მოჰყვა ქართულ საზოგადოებაში.

ზაზა ბურჭულაძე სხვა მწერლებისაგან გამოირჩევა კონფორმიზმისადმი უკომპრომისო დამოკიდებულებით. ამ მხრივ, მისი კრიტიკა ხშირად ულმობელიც კია. თუმცა, საზოგადოებას უფლება აქვს იცნობდეს მის ზოგჯერ ძალიან მკაცრ, მაგრამ ხშირ შემთხვევაში, არც ისე უსაფუძვლო შენიშვნებს.

– თბილისი ამჯერად ქართული ლიტერატურის ცენტრად ითვლება. შენი აზრით, რა ხდება დღევანდელ ქართულ მწერლობასა და ლიტერატურაში?

– ლიტერატურაში იგივე პროცესები მიმდინარეობს, რაც ყოველთვის ხდებოდა, მაგრამ დღეს განსაკუთრებით გამოიკვეთა ჩემთვის მნიშვნელოვანი ტენდენცია. ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, თითქოს გვამზე ვლაპარაკობდეთ. მიცვალებულზე ან კარგს ლაპარაკობენ, ან – არაფერს. ანალოგიურ მდგომარეობაშია დღევანდელი ქართული ლიტერატურა. მასზე ან კარგი უნდა ითქვას, ან არაფერი. დღეს ბევრი მოთქვამს კრიტიკა არ არსებობსო. რატომ არ არსებობს? კრიტიკა ხომ იმას ნიშნავს, რომ რაღაც მხატვრული ქმნილება ინტერესს აღძრავს. და თუ კრიტიკა არ არსებობს, მაშინ გამოდის, არაფერი იქმნება? რა თქმა უნდა, არსებობს უამრავი მეორეხარისხოვანი, მაგრამ კარგიც ხომ იწერება? ამას კი დანახვა უნდა. რას აკეთებს ლიტერატურის ინსტიტუტი? უმაღლესი სასწავლებლები? რატომ არ ტარდება შეხვედრები ლიტერატორებთან?

„ხელოვანი ექსტრემისტი და სულით ანარქისტი უნდა იყოს“

ზურაბ რთველიაშვილისთვის პოეზია ასაფრენი ზოლია

მულტიმედია არტისტს, პოეტ ზურაბ რთველიაშვილს საზოგადოება უფრო ანდერგრაუნდ სივრციდან იცნობს. 90-იან წლებში რთველიაშვილი და მისი მეგობრები არაორდინარულ პერფომანსებსა და აქციებში მონაწილეობდნენ. ლიტერატურული პროცესის გამოცოცხლება სწორედ მათი დამსახურებაა.

გასულ კვირას „კავკასიურმა სახლმა“ ზურაბ რთველიაშვილის ახალი წიგნის – „აპოკრიფის“ პრეზენტაცია მოაწყო. ეს პოეტური კრებული ზურასთვის რიგით მეორეა.

პრეზენტაციაზე ზურაბ რთველიაშვილის შემოქმედებაზე ისაუბრეს მწერლებმა შოთა იათაშვილმა, ნაირა გელაშვილმა, შალვა ბაკურაძემ, გიორგი ბუნდოვანმა (რომელმაც აღნიშნა, რომ „კავკასიურ სახლს“ ბოლო წლებში ამაზე უკეთესი წიგნი არ გამოუშვია) და სხვებმა. რთველიაშვილმა ჩვეული არტისტულობით ახალი კრებულიდან საკუთარი ლექსები წაიკითხა.

პრეზენტაციის შემდეგ გავესაუბრე ავტორს, რომელიც ამბობს: „მე ლექსებს არ ვწერ, უსასრულოდ სტრიქონებს ვკარგავ“...

– როგორ იწერებოდა შენი წიგნი, მაინც როგორ კარგავ უსასრულოდ სტრიქონებს?

– წელიწადში ზოგჯერ ერთ ლექსს ვწერ. ხელოვნების ენა იმდენად მდიდარია, მარტო ვერბალური ფორმებით არ შემოიფარგლება. ამას სხვადასხვა აქციონისტური ნამუშევრებით, პერფომანსით, საუნდპოეზიით ვავსებდი. ჩვენში ეს კულტურა დამკვიდრებული არ არის. დასავლეთისთვის კი ეს უკვე კლასიკაა. აქ აცხადებენ, რომ მე მულტიმედია არტისტი ვარ, მაგრამ ჩემი ბაზისი ყოველთვის პოეზია იქნება. გააჩნია, არტისტი საიდან მოდის. მე პოეზიიდან მოვდივარ. ის ჩემი საფუძველია – ასაფრენი ზოლი.

– როგორ ფიქრობ, რა პროცესები მიმდინარეობს ქართულ მწერლობაში და კერძოდ პოეზიაში თუნდაც ბოლო ათი წლის განმავლობაში?

აკა მორჩილაძე: „ძალიან მინდა, ჩემი წიგნები ერთმანეთს არ ჰგავდეს“

„სხვა“ ამბავი პალტოიანი კაცისა და მისი ცოლისა, რომელიც იქ მკვდარია, მაგრამ აქ ცოცხალია

აკა მორჩილაძის (გიო ახვლედიანის) ყოველ წიგნს ქართველი მკითხველი სულმოუთქმელად ელის. მის მიერ დაწერილი თითქმის ყველა რომანი თუ მოთხრობების კრებული ბესტსელერად იქცევა ხოლმე. ამას ადასტურებს თბილისის წლევანდელი ტრადიციული წიგნის ბაზრობა, სადაც გამომცემელმა ბაკურ სულაკაურმა აღნიშნა, რომ ყველაზე მეტად ხალხმა აკა მორჩილაძის წიგნები შეიძინა.

წინა კვირას კლუბ „სარდაფში“ სახუთშაბათო ლიტერატურული საღამო აკა მორჩილაძის ახალი წიგნის („სხვა“) პრეზენტაციას დაეთმო, რომელსაც თავად ავტორი ესწრებოდა. მის ახალ წიგნზე ისაუბრეს, თქვეს, რომ ეს არის თრილერი, ამავე დროს, იქ შეკრებილმა საზოგადოებამ ავტორს, კითხვები დაუსვა. საღამო მალე დამთავრდა. გიო ახვლედიანი საზოგადოებრივ თავყრილობებს ნაკლებად ეტანება და ამაში მისი გამართლებაც შეიძლება. „ახალმა ვერსიამ“, რა თქმა უნდა, ამ შემთხვევით ისარგებლა და მწერალს გავესაუბრეთ.

აკა მორჩილაძე: „ძალიან მინდა, რომ ჩემი წიგნები ერთმანეთს არ ჰგავდეს. „სხვას“ ორი მთავარი პერსონაჟი ჰყავს ნაწარმოებიდან „უკანასკნელი ტანგო პარიზში“ – პალტოიანი კაცი და მისი ცოლი, რომელიც იმ ნაწარმოებში მკვდარია, მაგრამ აქ ცოცხალია.

– გიო, დღევანდელ ქართულ ლიტერატურაში მიმდინარე პროცესებს როგორ უყურებ?

– რა უნდა გითხრა, მე არა ვარ ისეთი სერიოზული და ღრმა კაცი, რომ ლიტერატურაში მიმდინარე პროცესებზე გელაპარაკო. რაიმე რომ გითხრა, მოგატყუებ. დღეს აქ ბესო ხვედელიძის წიგნის პრეზენტაციაც იყო. ვფიქრობ, ბესო ძალიან მაგარი მწერალია და სულ უფრო უკეთეს ნაწარმოებებს წერს. ძალიან კარგია, როდესაც ადამიანები ბევრს წერენ, მუშაობენ.

– უპრეტენზიო, მაგრამ, ამავე დროს, ძალიან პოპულარული მწერალი ხარ.

– რუსულ სატელევიზიო არხზე „კულტურა“ იყო გადაცემა მწერლობაზე. იქ ისაუბრეს „მოდურ“, „პოპულარულ“ და „ნამდვილ“ მწერლებზე. „მოდური“ მწერლები ძალიან გამოლანძღეს. ვთვლი, რომ სწორედ მოდის ბრალია ჩემი პოპულარობა. ეს ტალღა რომ გადაივლის, აღარავის ემახსოვრები, დაჯდები შენთვის წყნარად და დაწერ თუ კიდევ გეწერინება და მართლა მოდისთვის არ წერ. ეს მერე გამოჩნდება.

– საქართველოს უამრავი პრობლემიდან გამომდინარე, მაინც გეწერინება?

– მე ჩემთვის უკეთესი გასართობი და სასიამოვნო ვერაფერი მოვიფიქრე. ბორხესი ამბობს, იმ კაცისთვის, ვინც წერს, ყველაზე დიდი გამოგონების სიამოვნებაა, სხვა სიამოვნება მწერლისთვის არ არსებობსო. მეც ვიგონებ და ვიგონებ, მეგონინება. სანამ გეგონინება, ეს პროცესი ხელოვნურად არ უნდა შეაჩერო. გარშემო არსებულმა მძიმე მდგომარეობამ არ უნდა იმოქმედოს. უფრო სწორად, არ უნდა ამოქმედებინო საკუთარ თავზე. ერთი ძველი პატიმარი მიყვებოდა, როდესაც სტალინის დროს ხალხს იჭერდნენ, ჩვენს საკანში ერთი კაცი იჯდაო. ვესაუბრებოდით და არ გვპასუხობდა, ნუ მელაპარაკებით, გამორთული ვარ, ციხეში ნუ გგონივართო. ეს ძალიან კარგი მაგალითია, როდესაც ციხეში ხარ და თან არა ხარ კიდეც. როდესაც ადამიანი ამას მიაღწევს, მას იმდენად აღარ შეაწუხებს პრობლემები. წერა მატანინებს ამ უარყოფითი ინფორმაციის ნაკადს, რასაც მასმედია ასე დაჟინებით აშუქებს.

– ჟურნალისტურ მუშაობას თუ აგრძელებ?

– როგორ არა. „სარბიელში“ სპორტულ ჟურნალისტად ვმუშაობ.

– რომელი საქმიანობა უფრო სახალისოა შენთვის და რომელი უფრო სერიოზული?

– პროფესიას ასე ვერ დავყოფ. შესაძლოა, წიგნების წერა ცუდად გამოგდიოდეს და კარგი ჟურნალისტი იყო, ან პირიქით. არ ვიცი, მაგრამ მე ძალიან მსიამოვნებს ფეხბურთზე, კრივზე წერა. ვერ გავარკვიე, რომელი მათგანი უფრო მომწონს".

ბესო ხვედელიძე მოჯადოებული პერსონაჟების ტყავში ძვრება

„ათ წელზე მეტია, ამ დონის პროზაული კრებული არ გამოცემულა“ – ამბობს ბაკურ სულაკაური

ბესო ხვედელიძემ ახალგაზრდა ასაკის მიუხედავად, უკვე მოასწრო სამი წიგნის გამოცემა. ბოლო დროს მას საქმეც მოემატა – ლიტერატურულ გაზეთს „სუფთა წერა“ რედაქტორობს. წინა კვირას კლუბ „სარდაფში“ მისი ახალი პროზაული კრებულის „ჯადოს“ პრეზენტაცია მოეწყო. ამჯერად ბესოს წიგნი „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ“ დასტამბა. წიგნში შესულია ავტორის საუკეთესო მოთხრობები, რომელიც 1998-2002 წლებში დაწერილა.

ბაკურ სულაკაურმა პრეზენტაციაზე განაცხადა: „ათ წელზე მეტია, ამ დონის პროზაული კრებული არ გამოცემულა“. მწერალ შოთა იათაშვილის აზრით, ბესოს ძლიერი ლიტერატურული ენერგეტიკა აქვს, ბოლო დროს კი ენობრივი ექსპერიმენტები დაიწყო. „ჯადოს“ ავტორი ჩვენი სტუმარია.

– ბესო, რატომ თვლი, რომ „ჯადო“ ამ წიგნის წამყვანი მოთხრობაა?

– ჩემი მეგობრების აზრით, ამ ნაწარმოებს ყავლი არ გასდის, ანუ დრო ვერაფერს ავნებს. კრებულის პირველმა მოთხრობამ „თამრო“ ბაკურ სულაკაურზე თვალშისაცემი ეფექტი მოახდინა. ეს ძალიან მტკივნეული ამბავია. მასში ნამუსახდილი რეალობაა გადმოცემული. ეს და-ძმის ტრაგედიაა.

– რას ფიქრობ დღევანდელ ქართულ მწერლობაზე და საერთოდ, ლიტერატურულ სივრცეზე?

– როგორც მკითხველი, ვისურვებდი, რომ უფრო მეტი კარგი ნაწარმოებები დაწერილიყოს, მწერლები უფრო პროდუქტიულნი ყოფილიყვნენ. კარგი ნაწარმოების წაკითხვა ჩემთვის ორი-სამი ნაბიჯია ღმერთისკენ. ჩვენ ყველანი უნდა ვეცადოთ ტყიური ცხოვრებიდან გამოსვლას.

– არის თუ არა კარგი პროზაიკოსების დეფიციტი საქართველოში?

– რა თქმა უნდა, ამ ბოლო 15 წლის განმავლობაში განვითარებული პოლიტიკური მოვლენების შედეგად, ცოდნისა და განათლების მიღების აუცილებლობამ ფასი დაკარგა. მისი ადგილი თანდათან დაიკავა გარე ძალებისა და მასმედიის მიერ შემოტენილმა მდარე პოპ-კულტურამ, რომელმაც თაობები მშობლიურ ენას ძალიან დააცილა. ეს ძალიან დიდი დარტყმაა ლიტერატურისათვის. ქვეყნის ცხოვრების სპექტრში ეს შეიძლება არ იყოს შესამჩნევი, მაგრამ, ვინც ლიტერატურულ წრეში ტრიალებს, მათთვის კრიზისი ძალიან შესამჩნევი და მტკივნეულია.

– ბაკურ სულაკაურმა აღნიშნა, რომ გაისად შენს რომანსაც დაბეჭედავს. რა რომანზეა საუბარი?

– ამ რომანის წერა 8 წლის წინ დავიწყე და იანვრის ბოლოს მზად იქნება. ის კინოსცენარის სახით შეიქმნა და ერთ-ერთ სასცენარო ფესტივალზე მთავარი პრიზი დაიმსახურა. ამ სცენარის მიხედვით ფილმიც უნდა გადაღებულიყო, მაგრამ სულელური, სუფთა „ქართული“ მიზეზების გამო, ჩაიშალა. ძალიან მენანებოდა და ამიტომ დავიწყე რომანად გარდაქმნა. მისი სამუშაო სათაურია „ლბილი სევდის დედა“, ანუ აბრევიატურით „ელესდე“. რომანში საუბარია რაღაც ცუდის საწყისზე. ვნახოთ, ბაკურს უყვარს სათაურების შეცვლა და რა დარჩება საბოლოოდ. რომანს ალბათ სკანდალური ელფერი გასდევს. რამდენიმე სიუჟეტი ერთდროულად ვითარდება და ბოლოს ერთ კვანძად იკვრება. მასში გადმოცემულია ახალგაზრდა გოგონასა და ბიჭის სიყვარულის ამბავი, რომელთა ურთიერთობაც ინგრევა.

– ჰემინგუეი მძაფრი ემოციებისთვის ომშიც კი მიდიოდა მოხალისედ. ჩვენი გარემო პირობები ნამდვილად არაა სახარბიელო. რამდენად აისახება ეს თუნდაც შენს შემოქმედებაზე? არის თუ არა საქმე საწუწუნოდ?

– არა, საწუწუნოდ საქმე ნამდვილად არა გვაქვს და არც არასდროს მიწუწუნია, რადგან ყოველთვის არსებობდა რაღაც თემები, გარკვეული ადგილები და სივრცეები, სადაც შესაძლებლობა მქონდა შევყუჟულიყავი, იქაურობისთვის ალღო ამეღო, გამეშიფრა და ნაწერის სახით გადმომეღვარა ფურცელზე. ვიყავი აფხაზეთის ომში, როგორც ჟურნალისტი და ორი წლის განმავლობაში მომიწია მის ქაოსში ყოფნამ, რაც ჩემს შემოქმედებაზე აისახა. ფაქტობრივად, რაც ჩემს მოთხრობებშია გადმოცემული, იმ რეალობის მოტანილია, რომელსაც ვეზიარე. ჩემი პერსონაჟების ტყავში ვძვრები და ვალაპარაკებ. ჩემი მოთხრობები, ძირითადად, დოკუმენტურია და ფანტაზია მხოლოდ სიუჟეტის აგებაში მჭირდება.

ვისაც კომპიუტერი გაქვთ, დიდი ბედნიერება გელით

„ქართული ფოლკლორი“ თანამედროვე კარცერ-ლუქსებისთვის

ალბათ ზედმეტი არ იქნება, თუ ვიტყვი, რომ ჩვენს ქვეყანას ფოლკლორისა და ხალხური შემოქმედების გაქრობის შემდეგ აღარ ერქმევა საქართველო. ძალიან მნიშვნელოვანია თუ როგორ გაუფრთხილდება მომავალი თაობა იმ კულტურულ ფასეულობებს, რაც დღემდე ჩვენმა დიდმა წინაპრებმა მოიტანეს.

„პირველი ელექტრონული გამომცემლობა“ („პემ“) ქართული ტრადიციული კულტურული ღირებულებების ელექტრონულ, კომპიუტერულ ფორმატში პოპულარიზაციას ეწევა. ამ გამომცემლობამ და მისმა ხელმძღვანელმა კახა დავითურმა შექმნეს სერია „ლიტერატურა თანამედროვე კარცერ-ლუქსისათვის“.

„პემ“-ის პირველი ნაყოფი იყო კომპაქტ-დისკი „გალაკტიონი“, რომელიც მთლიანად ქართველი კლასიკოსის შემოქმედებას მიეძღვნა. სულ ახლახანს კი გამომცემლობამ და „ხალხური ხელოვნების დაცვისა და აღორძინების ფონდმა“ გამოუშვეს ახალი ელექტრონული წიგნი „ქართული ფოლკლორი“. ეს კომპიუტერული წიგნი (კომპაქტ-დისკი) მრავალფეროვანია და შეიცავს ძირითად თავებს: პოეზია, ზღაპრები, ლეგენდები, ანდრეზები, ვიდეოთეკა, აუდიოთეკა, საყმაწვილონი და ეპიტაფია. წიგნის მთავარი რედაქტორია ვახუშტი კოტეტიშვილი.

ახალი ელექტრონული წიგნის შესახებ „ახალ ვერსიას“ მისი ავტორი, კახა დავითური გაესაუბრა.

კახა დავითური: „წიგნის კომპიუტერული გვერდები გაფორმებულია ძველი ქართული საფლავის ქვებით და ქართული ხალიჩების ორნამენტებით. აგრეთვე, მასში შესულია თენგიზ მირზაშვილის ნახატები. პოეზიის გვერდი იყოფა „პოემების“, „კლასიკურისა“ და „თანამედროვეს“ განყოფილებებად. ყველაფერი წიგნივით იკითხება და ტექსტს თან მუსიკალური ფონი გასდევს. ჩვენ შევეცადეთ, ყოველ გვერდზე სახასიათო ქართული მუსიკა დაგვედო. ამ წიგნში გამოყენებული მუსიკალური ფონების 80% კონსერვატორიის აუდიო ფონდიდანაა გამოყენებული. ფირების ჩანაწერები საკმაოდ კარგად გავასუფთავეთ. „კლასიკურ“ პოეზიაში გვერდები თემატურადაა აწყობილი. არის ცნობილ მოკაფიეთა ლექსები. მათი ავტორებიდან ბევრი ვაჟასაც იცნობდა. ლექსების გასწვრივ კაფიების ავტორთა ბიოგრაფიებიცაა მითითებული, მაგრამ დისკზე არიან უცნობი ავტორებიც. ჩვენ მაქსიმალურად ვეცადეთ, ყველა მკითხველის ინტერესები დაგვეკმაყოფილებინა. ამ წიგნს სიამოვნებით გაეცნობა როგორც სტუდენტი თუ რიგითი ფოლკლორის მოყვარული, ასევე, ბავშვიც.

ელექტრონულ წიგნში სიმბოლურად ცხრა ქართული ზღაპარი შევიტანეთ, რომელიც მსახიობების მიერაა გახმოვანებული. წიგნში შესულია ყველაზე გავრცელებული ძველი ქართული ლეგენდები. მასში მუსიკალურ ფონად გამოყენებულია უძველესი ქართული ინსტრუმენტი – უენო სალამური. ალბათ გახსოვთ, რომ ეს სალამური 60-იან წლებში აღმოაჩინეს უძველეს სამარხში, სადაც მწყემსი ბიჭუნა იყო დაკრძალული. დისკზე არის ანდრეზების გვერდი. მასში შესულია სვანური, მეგრული, სამცხე-ჯავახეთის, თუშური, ფშავური, გუდამაყრული და აფხაზური ანდრეზები. ანდრეზი ანდერძის სახესხვაობაა, რომელიც ძირითადად მთაში იყო გავრცელებული და მასში გადმოცემულია ამა თუ იმ გვარის, სალოცავის წარმოშობის კარდინალური ისტორიები, რომლებიც თაობიდან თაობას გადაეცემოდა. ანდრეზი წმინდათა წმინდა, მითოლოგიური ლეგენდაა.

„ვიდეოთეკის“ გვერდში ჩაწერილი სამი ფილმიდან ერთ-ერთი 1927 წელს გადაღებული უიშვიათესი ფირია, რომელიც ვინმე რუს კინოდოკუმენტალისტს შატილში ანტიალკოჰოლური კამპანიის ჩასატარებლად გადაუღია. მან ხევსურთა ყოფა-ცხოვრება ფირზე აღბეჭდა და უნებლიე მემატიანედ იქცა.

„აუდიოთეკაში“ შეტანილია სამი პუნქტი. ესენია: „ლექსები“, „სიმღერები“ და „ანდრეზები“. ზოგიერთი ანდრეზი გახმოვანებულია. ამაში უდიდესი წვლილი მიუძღვის ცნობილ მეცნიერს, ზურაბ კიკნაძეს და, საერთოდ, უნივერსიტეტის კათედრას. „სიმღერებში“ შესულია ხალხური სიმღერების საუკეთესო შემსრულებლები. ესენი არიან: აკაკი ხარებავა, მარო თარხნიშვილი, კირილე პაჭკორია, ანანია ერქომაიშვილი, ჰამლეტ გონაშვილი და სხვები.

„ლექსების“ გვერდში თავად მათი მთქმელების ხმები ჟღერს, მხოლოდ თენგიზ არჩვაძე ასრულებს რამდენიმეს.

დისკზე არის „საყმაწვილო“ გვერდი: „ანდაზები“, „გამოცანები“, „ენის გასატეხები“, „გამოსაჯავრებლები“, „ლექსები“, „თამაშობანი“, „ლოცვა-წყევლა“ და „მოსწრებული გამონათქვამები“. ყველა მათგანი გაფორმებულია კონსერვატორიის ფონდიდან ამოღებული სათამაშო, საყმაწვილო მუსიკით.

ჩვენი წიგნის ბოლო განყოფილებაა „ეპიტაფია“, რომელშიც შესულია აუდიოთეკაში დაცული ხმოვანი ბილიკები. ჩვენ ისინი ერთმანეთს გადავაბით და ძველი საფლავის ქვების სურათებს 24-წუთიანი უწყვეტი ფონი გასდევს. რა თქმა უნდა, ჩვენ მთლიანად ქართულ ფოლკლორს ვერ მოვიცავთ, მაგრამ, რასაც მივწვდით, დისკზე დავიტანეთ“.

წიგნის მუსიკალური რედაქტორია იაკობ ბობოხიძე. დისკზე, ასევე, იმუშავეს: ზურაბ კიკნაძემ (ანდრეზები და მისი ჩანაწერები), თენგიზ მირზაშვილმა (მხატვრული გაფორმება), ამირან არაბულმა (ეპიტაფიის ფოტოები), ეთერ თათარაიძემ და სხვებმა. ყველა გასაყიდ დისკში ხუთლარიანი კუპონი დევს, რომელიც მის მფლობელს საშუალებას მისცემს, შეღავათიან ფასში შეიძინოს მესამე წიგნი – „ვაჟა“, რომელიც ვაჟა-ფშაველას შემოქმედებას დაეთმობა. თბილისის თითქმის ყველა სკოლაში მოსწავლეთათვის „ქართული ფოლკლორის“ შესაძენი 20%-იანი ფასდაკლების ბარათები დარიგდება.

„სუფთა წერა“ ლიტერატურული ნაგვის წინააღმდეგ

„არ შეიძლება ლიტერატურასა და მკითხველს შორის შუამავალი სახელმწიფო მინისტრი იყოს“

ქართულ ლიტერატურულ გამოცემებს ახალი გაზეთი შეემატა – „სუფთა წერა“. გაზეთი დააფუძნეს მწერლებმა: შოთა იათაშვილმა, ბესო ხვედელიძემ, შალვა ბაკურაძემ, დავით ქართველიშვილმა, დათო რობაქიძემ, ზაზა ბურჭულაძემ და ზურაბ რთველიაშვილმა. ეს მწერლები სამოღვაწეო ასპარეზზე 90-იანი წლებიდან გამოჩდნენ და ლიტერატურულ წრეებში უკვე საკმაოდ ცნობილნი არიან. „სუფთა წერით“ ისინი პოლიტიზირებულ მწერლურ კლანებს უპირისპირდებიან.

გაზეთის დამფუძნებლებმა პირობა დადეს, რომ თავიანთი ნაწარმოებები მხოლოდ „სუფთა წერაში“ დაბეჭდონ. ეს არ შეეხება მხოლოდ პუბლიცისტიკას. ზაზა ბურჭულაძე აცხადებს, რომ მათ გაზეთში არ დაიბეჭდებიან „სახელმწიფო დოტაციაზე მყოფი მწერლუკები“.

დავით ქართველიშვილი: ქართულ ლიტერატურულ პროცესში სიტუაცია აყროლებულია. ამიტომ დავარქვით გაზეთს „სუფთა წერა“. ჩვენ ვეცდებით, საკუთარი ძალებით გავასუფთავოთ ქართული ლიტერატურა.

ზაზა ბურჭულაძე: დღეს ყველაზე თვალშისაცემი ლიტერატურული პროსტიტუციაა. ამ გაზეთის გამოცემა მნიშვნელოვანი ნაბიჯია, რადგან ამის უკან არ იგულისხმება ლიტერატურული მეძაობა. ჩვენგან არც ერთი არაა გაყიდული და რაიმე ფინანსური ინტერესები არ გვამოძრავებს. ჩვენს შემოქმედებას აერთიანებს იდეა. რა თქმა უნდა, ჩვენს გაზეთში კრიტიკაც დაიბეჭდება, რადგან მწერლისთვის კრიტიკა ისევე აუცილებელია, როგორც კოსმონავტისთვის სკაფანდრი. ამ გაზეთმა პრიზმის ფუნქცია უნდა შეასრულოს და უნდა გავარჩიოთ, რა არის ქაქი და რა – კარგი.

ზურაბ რთველიაშვილი: როდესაც აღმშენებლობაზეა საუბარი, იქვე შეიძლება დესტრუქციაზეც ვილაპარაკოთ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ რომელიმე ცუდია. ამბობენ, 80-იანი წლების მიწურული და 90-იანების დასაწყისი დესტრუქციული წლები იყო. თუმცა სიახლის ძიების მცდელობებიც არსებობდა, მაგრამ ეს პროცესები კონტროლის ქვეშ არ იყო აყვანილი. ასეთი კონტროლი XXI საუკუნეში დაწესდა. უკვე გამოიკვეთა ორი ბანაკი – ძველი და ახალი ტრადიციონალისტების... ამ კორპორატიულ ხელოვნებაში არ არის გამორიცხული, ვთქვათ, ფირმა „ყაზბეგს“ ჰყავდეს თავის მწერალთა და მუსიკოსთა ჯგუფი. შეიძლება გარკვეულმა ჟურნალისტებმა მთავრობის რომელიღაც პოლიტიკური ძალის ინტერესები დაიცვან. მწერლისთვის ეს უპრინციპობაა. მწერლობაში უკვე არსებობენ დაჯგუფებები, კლანები, რომლებიც გარკვეულ მიზნებს ემსახურებიან. ჩვენ მათ ზნეობრიობას ვერ მოვთხოვთ. მათ ლიტერატურული გამოცემების ფურცლები გადააქციეს რაღაც დაჯგუფებების კონფრონტაციის პოლიგონად. ჩვენ პოზიციას გამოვხატავთ ლიტერატურული გაზეთის ფურცლებზე, ოღონდ ლიტერატურული ნაწარმოებებით და კრიტიკული სტატიებით. ჩვენ სწორედ ამ უპრინციპობას ვუპირისპირდებით.

რომელ ქართველ მუსიკოსს უყვარს ლიტერატურა ძალიან

ქართული თანამედროვე მუსიკა, როგორც ამბობენ, მრავალფეროვანია. შესაბამისად, ჭრელია ქართულ სცენაზე მოღვაწე შემსრულებელთა ნუსხაც. ალბათ, საინტერესოა იმ მუსიკოსთა ლიტერატურული გემოვნება, რომელთა სიმღერებსაც ჩვენ ყოველდღიურად ვისმენთ ელექტრონული მედიის საშუალებებით. ამასთან დაკავშირებით ქართული მუსიკალური სცენის სხვადასხვა სტილისა და თაობის წარმომადგენლებს გავესაუბრე. შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოში ლიტერატურა ძალიან ბევრს უყვარს, თუმცა თუკი ე. წ. ესტრადის შემოქმედებას გადავხედავთ, შეიძლება ბევრი დააეჭვოს ქართველი მომღერლების ერუდიციამ, თუნდაც სიმღერების ტექსტებიდან გამომდინარე. რესპოდენტებს შორის არიან მუსიკოსები, რომლებსაც ლიტერატურა არ უყვართ ან პრინციპულად არ ეცნობიან. მაგალითად, ალტერნატიულმა ლადო ბურდულმა ხმამაღლა განაცხადა, რომ ბიბლიის გარდა არანაირ წიგნებს არ კითხულობს.

ქართული ალტერნატივის მუსიკოსი ირაკლი ჩარკვიანი ადრე „რეაქტიული პოეზიის კლუბის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო და ლექსებსაც წერდა. ამას წინათ სატელევიზიო ინტერვიუში მან განაცხადა, რომ თავის დროზე ქართულ პოეზიაში მან და მისმა მეგობრებმა ქართულ პოეზიაში კანალიზაცია გაიყვანეს.

ქართველ ბარდად წოდებულ ოთარ რამიშვილს განსაკუთრებით პოეზია უყვარს. მას ძალიან მოსწონს რუსი პოეტი სერგეი ესენინი, მწერლებიდან – მაქსიმ გორკი. პირველი წიგნი, რომელმაც მასზე წარუშლელი შთაბეჭდილება დატოვა „ვეფხისტყაოსანია“. ქართველი მწერლებიდან მას მოსწონს: ილია, აკაკი, გამსახურდია, ვაჟა, ტერენტი გრანელი. „უცხოური ლიტერატურა არ წამიკითხავს, რადგან მხოლოდ რვა კლასი მაქვს დამთავრებული“ – ამბობს ოთარ რამიშვილი. ძალიან მოსწონს თანამედროვე ქართველი პოეტები: ზურაბ გოშაძე, ჯემალ ქათამაძე და სხვები. აგრეთვე, გენო კალანდია, რომელიც მისი აზრით, ბრწყინვალე სოხუმელი პოეტია და დოდო გვიშიანი. ოთარ რამიშვილის აზრით, დღეს ძალიან ნიჭიერი ახალგაზრდები წერენ ლექსებს. სულ მალე მისი ახალი ლექსების კრებული „გული უმღერის გულს“ გამოვა. ამჟამად ბარდი რაჟდენ გვეტაძის წიგნის წაკითხვას აპირებს.

ეკა ჩიხლაძე: „როდესაც მამა „ლედ ზეპელინს“ უსმენდა, ხალხის უმრავლესობა კობზონით ტკბებოდა“

„გმირობის, თანაც უფასო გმირობის ჩადენა იცით, რა ძნელია?“

კლუბ „სარდაფში“ ე. წ. „თვითმფრინავის ბიჭების“ გასამართლების კადრების ჩვენებამ და დავით სოკოლოვის მიერ წაკითხულმა მაშინდელმა საბჭოთა ოფიციოზის კომენტარმა, კიდევ ერთხელ შეგვახსენა, რომ ეს თემა ჯერ კიდევ ტაბუდადებულია და ბევრი რამ საზოგადოებისთვის უცნობია.

სხვათა შორის, ამ უნიკალური კადრების გამომზეურებიდან ორი დღის შემდეგ სოკოლოვი „ვიდეოპატრულში“ ზუსტად იგივე ტონით საუბრობდა ჟურნალისტებზე, რომლებსაც შს მინისტრმა, კახა თარგამაძემ პრესკონფერენცია მიუძღვნა და ლამის სამშობლოს მოღალატეებად შერაცხა.

„სარდაფში“ აჩვენეს სიუჟეტი, რომელიც კომუნისტურ სახელმწიფო ტელევიზიაში გადაიცა. საზოგადოებამ სასამართლო პროცესზე თვითმფრინავის გამტაცებლების საბოლოო სიტყვა მოისმინა, როდესაც მოსამართლემ განაჩენი გამოაცხადა. საღამოზე იმ ფილმებიდან აჩვენეს ფრაგმენტები, რომელშიც მღვდელი თემურ ჩიხლაძე მონაწილეობდა.

ეს ყველაფერი თემურ ჩიხლაძის (მამა თეოდორეს) ქალიშვილის, ეკა ჩიხლაძის წიგნის „დასახვრეტი საქმე“ (გამომცემლობა „აზრი“) პრეზენტაციაზე მოხდა. წიგნის ავტორს, ეკა ჩიხლაძეს, რამდენიმე შეკითხვით მივმართე:

– თქვენი აზრით, უნდა მოხდეს თუ არა ამ ბიჭების რეაბილიტაცია?

სტუდენტური მოძრაობის დიდი იმედები „მზიურში“

25 აპრილს, „მზიურის“ პარკში საინიციატივო ჯგუფის „სტუდენტები თვითმმართველობისთვის“ ორგანიზებით ჩატარდა ღია, ცოცხალი კონცერტი-აქცია, თსუ-ში 26 აპრილს დანიშნულ სტუდენტთა ალტერნატიული თვითმმართველობის არჩევნების მხარდასაჭერად. „მი-ფა-სის“ შესანიშნავ აპარატურაზე ცოცხლად დაკვრით სტუდენტებს მხარი დაუჭირეს ქართულმა როკ-ჯგუფებმა და მწერლებმა. აღნიშნულ დღეს, თსუ-ში მიმდინარეობდა სტუდკავშირის პრეზიდენტის არჩევნები, რომელსაც, „მზიურში“ შეკრებილთა აზრით, კომკავშირული სუნი ასდიოდა.

აქცია დანიშნული 15 საათის ნაცვლად, მოგვიანებით დაიწყო. პატარა სცენაზე გულანთებული საინიციატივო ჯგუფის წევრები ცდილობდნენ სტუდენტები და ჟურნალისტები დაერწმუნებინათ ამ ალტერნატიული არჩევნების აუცილებლობასა და სარგებლობაში. თუმცა ერთგვარი ლოზუნგებით გამომსვლელ სტუდენტებს სიტყვას პოეტი კოტე ყუბანეიშვილი აწყვეტინებდა, რომელიც პირველი რიგიდან უყვიროდა მათ, პირდაპირ გვითხარით, რა გინდათო. კითხვებით თავმობეზრებულმა საინიციატივო ჯგუფის წევრებმა მიკროფონი მას გადაულოცეს. კოტე ყუბანეიშვილი გულწრფელად დაინტერესდა: სად არიან თქვენი მხარდამჭერი მწერლებიო (იგულისხმებოდნენ: დათო ტურაშვილი, ლაშა ბუღაძე, რატი ამაღლობელი და სხვები – ლ.გ.), რომელთაც დაურწმუნებიათ იგი, მისულიყო აღნიშნულ აქციაზე. პოეტმა ხატოვნად შეადარა ჩვენი უნივერსიტეტი ნესტან-დარეჯანს, რომელიც ქაჯებს ჰყავთ ხელში ჩაგდებულიო. ბოლოს კი, როდესაც აპარატურის გაუმართაობის გამო, კონცერტის დაწყება კიდევ გადაიდო, გაჯავრებულმა ყუბანეიშვილმა აქცია დატოვა და წავიდა.

საკონცერტო პროგრამა გახსნა ჯგუფმა „აუტსაიდერმა“, რომლის ფრონტმენმა რობი კუხიანიძემ სპეციალურად იმ დღისთვის მომზადებული სიმღერა: „შენ ითხოვ“ შეასრულა. „აუტსაიდერი“ შეცვალა ჯგუფმა „33ა“. ნიაზ დიასამიძემ შეასრულა სიმღერები როგორც ძველი, ისე ახალი რეპერტუარიდან. ერთ-ერთის შესრულებისას ელექტროენერგია გაითიშა, რის შედეგად უკმაყოფილო სტუდენტებს შორის მითქმა-მოთქმა დაიწყო, თითქოს ეს ვიღაცამ სპეციალურად მოაწყო. უდენობის დროს სცენიდან საკუთარი ლექსები წაიკითხეს პოეტებმა – ირაკლი კაკაბაძემ და გაგა ნახუცრიშვილმა. შუქის მოსვლის შემდეგ კი კვლავ მუსიკოსებს დაეთმო ასპარეზი. საინტერესო პროგრამით გამოვიდა „მთვარის კლუბი“, აგრეთვე, ბაკურ ბურდული, ისევ „აუტსაიდერი“, რომელმაც „ააგდო“ მაყურებელი. ამას მოჰყვა ახალგაზრდა ჯგუფები „ნეგატივი“ და „2000“, რომელმაც დაასრულა სტუდენტური თვითმმართველობის მხარდამჭერი აქცია.

აქციის განმავლობაში მოვახერხე, გავსაუბრებოდი სტუდენტებს, რომელთა გეგმებმაც ჩემზე სასიამოვნო შთაბეჭდილება დატოვა. სასურველია, მათი ეს გეგმები მარტოოდენ დიდ იმედებად არ დარჩეს და მართლაც სანაქებო საქმედ იქცეს.

ტუალეტში დაწერილი ლექსების საღამო კლუბ „სარდაფში“

ტრადიციულ სახუთშაბათო ლიტერატურულ შეხვედრებზე კლუბმა „სარდაფმა“ ამჯერად ნიჭიერ მსახიობსა და უპოპულარულესი შოუს, „ვის უნდა 20000“-ის წამყვანს, დუტა სხირტლაძეს უმასპინძლა. ამჯერად ის საზოგადოების წინაშე წარსდგა, როგორც პოეტი. საღამო ზეპუნქტუალურად დანიშნულ დროზე 13 წუთით ადრე დაიწყო. ამის მიზეზი ის გახდა, რომ ცოცხალი დუტას სანახავად უამრავმა მაყურებელმა შეხვედრის ოფიციალურ დასაწყისამდე ჯერ კიდევ ერთი საათით ადრე დაიწყო ამ მცირე დარბაზის შევსება. ნახევარი საათის შემდეგ კი უკვე იატაკზე დასაჯდომ ადგილსაც ვერ ნახავდით.

ტელეწამყვანის დარბაზში გამოჩენას მაყურებელი ყიჟინითა და ტაშით შეეგება. სახემომღიმარი, უჰალსტუხ-უკოსტიუმო, სრულიად უბრალო დუტა მიკროფონთან მივიდა და წარმოთქვა: „Hi, მოვედი მგოსანი, აკვანი არის სადმე?“ თავდაპირველად პოეტმა საზოგადოებას თავისი მეგობარი, დეტექტიური ჟანრის მწერალი თამაზ ალავიძე და მისი წიგნი „სიკეთე გადაარჩენს სიცოცხლეს“ წარუდგინა. ამ პიროვნებასთან მცირე საუბარი დუტამ ტელეშოუს სტილში ააწყო. გაირკვა, რომ ეს წიგნი ავტობიოგრაფიული ყოფილა და ავტორი მას თურმე 10 წლის განმავლობაში წერდა.

კლუბ „სარდაფში“ მაგიდაზე აკა მორჩილაძის „აგვისტოს პასიანსი“ გაიშალა

15 მარტს თეატრალურ სარდაფში გაიმართა აკა მორჩილაძის ახალი დეტექტიური წიგნის, „აგვისტოს პასიანსის“ პრეზენტაცია. ლიტერატურული საღამო ტრადიციულად 17 საათზე დაიწყო და იგი დათო ტურაშვილმა გახსნა, რომელიც მიესალმა იქ მისულ ლიტერატურის ახალგაზრდა მოყვარულებს და მათ აუწყა, რომ აკა მორჩილაძე, სამწუხაროდ, გრიპით იყო ავად, მაღალი სიცხე ჰქონდა, ამიტომ პრეზენტაციაზე მოსვლა ვერ მოახერხა. შემდეგ კი სცენა აღნიშნული წიგნის გამომცემელს, ბაკურ სულაკაურს დაეთმო, რომელმაც შესავალ სიტყვაში აკა მორჩილაძეს, როგორც მწერალს ხოტბა შეასხა და აღნიშნა, თქვენ შესაძლებლობა გაქვთ, აქვე იყიდოთ ეს წიგნიო.

საგანგებოდ გამოტანილ მაგიდაზე მკითხველს შეეძლო შეეძინა „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობაში“ დაბეჭდილი წიგნები. მათ შორის აკა მორჩილაძის „ფალიაშვილის ქუჩის ძაღლები“, „გადაფრენა მადათოვზე და უკან“ და, რა თქმა უნდა, 2001 წლით დათარიღებული მწერლის „აგვისტოს პასიანსი“, ანუ სანთლის შუქზე საკითხავი ბულვარული რომანი. წიგნი 190 გვერდიანია, მომცრო ზომისაა, მისი დიზაინერია ირაკლი ვარვარიძე და რედაქტორია ლოლა ქადაგიშვილი. ბაკურ სულაკაურმა თქვა, რომ ეს პირველი ქართული რომანია, რომელსაც რეკლამა ტელევიზიით გაუკეთდა. წიგნი გარდა მაღაზიებისა, გაიყიდება საგაზეთო ჯიხურებშიც. ივნისში კი დაგეგმილია აკა მორჩილაძის ახალი ნაწარმოების, „გაქრები მადათოვზე“ პრეზენტაცია, რომელიც რომანის, „გადაფრენა მადათოვზე და უკან“ გაგრძელებაა.

ბაკურ სულაკაურმა ისაუბრა მისი გამომცემლობის სხვა გეგმებზეც. უახლოეს მომავალში დაიბეჭდება დათო ტურაშვილის ახალი წიგნი „ტიბეტი არ არის შორს“. ეს გამომცემლობა მხატვრულ ლიტერატურაში დღემდე მხოლოდ ქართულ თანამედროვე პროზას ბეჭდავდა, მომავალში კი თარგმანების გამოცემასაც აპირებს. თუმცა „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“ მხოლოდ მხატვრული ლიტერატურით არაა შემოფარგლული. იგი ბეჭდავს წიგნებს ბავშვებისთვის, ენციკლოპედიებს, სამედიცინო და კომპიუტერულ სახელმძღვანელოებს.

წელს, 14 ივნისიდან ფილარმონიაში, პირველად ამიერკავკასიაში, უცხოურ გამომცემლებთან ერთად გაიმართება წიგნების გრანდიოზული ფესტივალი, ანუ „წიგნის ბაზრობა“. გამომცემლობა მალე გამოუშვებს ლიტერატურულ ალმანახს, „ფორუმი“, რომელიც წელიწადში ორჯერ გამოვა. ბაკურ სულაკაურმა განაცხადა, რომ თითქმის ყველა წიგნი მისი გამომცემლობის ხარჯით გამოდის და იგი ცდილობს, მწერალმა კარგი ჰონორარი მიიღოს, რათა ამ ჰონორარით მან იარსებოს და ახალ ნაწარმოებებზე იმუშაოს.

დათო ტურაშვილმა დამსწრე საზოგადოებას აცნობა ზაალ სამადაშვილის იდეა, რომ აკა მორჩილაძის ბიუსტი თუნდაც მრგვალ ბაღში დაიდგას, რათა სიცოცხლეშივე ვცეთ პატივი ამ შესანიშნავ ახალგაზრდა მწერალსო. ამას ხუმრობაში ნუ ჩამოგვართმევთ, რადგან აკა მორჩილაძემ თავისი დიდებული ნაწარმოებებით ეს უკვე დაიმსახურაო. ამ წინადადებას მკითხველები ტაშით შეეგებნენ. მომავალ ხუთშაბათს დაგეგმილია შეხვედრა მწერალ ლაშა ბუღაძესთან.

გამოქვეყნდა 2001 წლის 17 მარტს, ჟურნალ „ვარსკვლავებში“

დათო ტურაშვილს ბიორკთან დიდი და ნამდვილი სიყვარული აკავშირებს

პროზაიკოსი დათო ტურაშვილი დაიბადა თბილისში, 1966 წლის 10 მაისს, როგორც თავად ამბობს – უკუღმა (ფეხებით). დაამთავრა თბილისის 57-ე საშუალო სკოლა და სწავლობდა ჯერ თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, შემდეგ მაასტრიხტსა (ნიდერლანდები) და ლონდონში (დიდი ბრიტანეთი). შეისწავლა ლიტერატურისა და ხელოვნების ისტორია. ამჟამად ლექციებს კითხულობს უნივერსიტეტში და მიიჩნევს, რომ არასოდეს ჰქონია სამსახური იმ გაგებით, როგორც ჩვენში ტრადიციულად ესმით, ანუ არასოდეს ჰქონია ხელფასი. მიღებული აქვს მხოლოდ ჰონორარები. არის რამდენიმე პროზაული კრებულის ავტორი და მისი მოთხრობები თარგმნილია უცხო ენებზე. გამოქვეყნებულია ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში.

* * *

– დათო, მახსოვს, თქვენ აქტიურად იყავით ჩაბმული ეროვნულ მოძრაობაში. თქვენი აზრით, რა შედეგი მოიტანა ეროვნულმა მოძრაობამ?

– კაცობრიობის ისტორიაში არცერთი მოძრაობა არ ჰგავს თევზაობას ან სოკოს კრეფას, რომ საღამოს დაჯდე და შედეგები დათვალო. ნებისმიერი მოძრაობა სულიერი განვითარების ერთ-ერთი ხელშემწყობი პირობაა და, იმავდროულად, აუცილებლობაცაა სიცოცხლის შესანარჩუნებლად, ამიტომაც ეროვნული მოძრაობის შედეგებს მატერიალისტურად ვერ განსაზღვრავ, მით უმეტეს, ჟურნალის ფურცლებზე.

– ახალგაზრდობისა და თინეიჯერების უმრავლესობას თითქმის აღარ აინტერესებს წიგნი. ისინი უპირატესობას ტელე-რადიო გადაცემებს, ვიდეოს, ინტერნეტს ან ქუჩაში ბირჟაზე დგომას ანიჭებენ. ამას ისინი თავად აღიარებენ მასმედიის საშუალებებით. როგორ ფიქრობთ, ეს კანონზომიერი მოვლენაა თუ რაღაც დაავადება?

– ვერ დაგეთანხმებით, რომ ახალგაზრდებსა და თინეიჯერებს არ აინტერესებთ წიგნი, უფრო მეტიც, მათი მხრიდან საკმაოდ იგრძნობა ინტერესის ზრდა წიგნისა და ლიტერატურისადმი. შემიძლია უამრავი მაგალითის მოყვანა. ინტერნეტით მეც ვსარგებლობ და ამაში ტრაგიკულს ვერაფერს ვხედავ. უბრალოდ, თუ ვიღაც ვერ მიხვდება, რომ ინტერნეტი ვერასდროს შეცვლის იმ ფენომენს, რასაც წიგნი ჰქვია, სამწუხარო იქნება.

– დათო, რატომაა გავრცელებული ასე მახინჯად უცენზურო სიტყვების გამოყენება ყოფა-ცხოვრებასა თუ საინფორმაციო საშუალებებში? ეს მოდას, დასავლურ ფილმებს თუ დროს დავაბრალოთ? და არის თუ არა ეს დეგრადაციის დასაწყისი?

– „პირველად იყო სიტყვა“ და ნებისმიერი დეგრადაციის ასახვა, რომლითაც საზოგადოება არსებობს, ძალიან სწრაფად ხდება სიტყვასა და მეტყველებაში, მაგრამ იმას, რაც საქართველოში ხდება, ანალოგი არა აქვს მსოფლიოში. არცერთ ქვეყანაში ასეთი მონდომებით არავინ აგინებს საკუთარ დედას. მიზეზების ახსნაც არაა მარტივი და ამ პროცესის განსაზღვრას, შესაძლოა, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები და დასჭირდეს.

– ალბათ უაზრობაა, ყველანაირი საშინელების თინეიჯერებზე გადაბრალება. ვფიქრობ, ამაში ლომის წილი მამების თაობას უდევს. როგორ ფიქრობთ, სად უშვებენ ისინი, ანუ უფროსები შეცდომას?

– ჩემთვის არსებობს აქსიომა – როცა ორი თაობა კამათობს, დამნაშავე ყოველთვის უფროსი თაობაა და მაშინაც კი, როცა პატარები ცდებიან, დიდებმა უნდა მოსთხოვონ პასუხი საკუთარ თავს.

– საინტერესოა, როგორი მუსიკა მოსწონს დათო ტურაშვილს და რატომ?

– მუსიკას არ ვყოფ ჟანრობრივად, ანუ შესაძლოა კლასიკურთან ერთად მომწონდეს ნებისმიერი მიმართულების ნაწარმოები, თუ ის კარგია. ვერ ვიტყვი, რომ მუსიკა მხოლოდ მომწონს, რადგან მუსიკა ისევე მჭირდება, როგორც წყალი და ჰაერი. წერის დროსაც გამუდმებით ვუსმენ მუსიკას, მაგრამ ზემოთქმულიდან გამომდინარე, შეიძლება სიამოვნება მივიღო როგორც მოცარტის, ასევე ნიკ ქეივის მოსმენით. აპრიორულად არ ვზღუდავ ჩემს თავს მუსიკაში იმ დოგმატიკით, რომ მხოლოდ ჯაზია კარგი და რეპი უნდა მძულდეს. საერთოდ, დოგმები არ მიყვარს.

– ჩამოთვალეთ თქვენი საყვარელი უცხოური ჯგუფები და შემსრულებლები, რომელთაც ადრე უსმენდით. დღეს რას (ვის) უსმენთ?

– შესაძლოა მუსიკას ჰქონდეს თავისი ასაკი, მაგრამ არის წიგნი, რომელსაც მერამდენედ (ალბათ, უსასრულოდ) გადაიკითხავ ხოლმე და რამ უნდა შემაცვლევინოს აზრი მოცარტზე, ვერ წარმომიდგენია. ამიტომ მარტივად მოვიქცევი – ჩამოვთვლი მათ, ვისაც სხვადასხვა დროს, ასაკისა თუ განწყობილების მიხედვით ვუსმენდი და, ალბათ, ახლაც მოვუსმენ: ჯენის ჯოპლინი, ჯიმ მორისონი, ჯიმი ჰენდრიქსი, რობერტ პლანტი, როჯერ უოტერსი, სიდ ბარეტი, ლუ რიდი, ნიკ ქეივი, ტომ უეიტსი, ბობ დილანი, ფრენკ ზაპა, მიკ ჯაგერი...

– დათო, რომელი ქართულენოვანი ჯგუფები მოგწონთ და, თქვენი აზრით, არსებობს თუ არა ქართული შოუბიზნესი? თუკი არსებობს, განვითარების რა ეტაპზე (დონეზე) იმყოფება ის?

– რამდენიმე ქართულენოვანი ჯგუფი და შემსრულებელი მომწონს, მაგრამ ისინი უმცირესობაში არიან იმათთან შედარებით, ვინც აიკლო ფილარმონია, ტელევიზია და მათ არათუ ვუსმენ, სირცხვილისაგან სად დავიმალო ხოლმე, არ ვიცი. შოუბიზნესს აქვს ერთი დიდი მინუსი – იგი ვითარდება იმის მიხედვით, თუ როგორია მასების მოთხოვნა. მასკულტურას კი ყველგან მუდმივად ემუქრება საშიშროება მაკულატურაში გადაზრდისა.

თენგო თოფურიძე: პირველ რიგში ქუთაისელი მწერლები არ ვჭირდებით... ქუთაისს

პიროვნებას, რომელიც დღეს თქვენს წინაშე წარსდგება, ძალიან უყვარს როკ-მუსიკა, რაც ჩვენს „სტენდზე“ მოხვედრილ ადამიანებს აერთიანებთ. მას ძალიან მოსწონს: Pink Floyd, Led Zeppelin, Deep Purple, Dio, Аквариум, Наутилус Помпилиус, „აუტსაიდერი“ და სხვა. მიუხედავად ამისა, ის არ არის მუსიკოსი. დაბადებულია 1970 წლის 26 აგვისტოს. ხასიათით მელანქოლიკია. დამთავრებული აქვს ქუთაისის პირველი საშუალო სკოლა, თსუ-ში ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. არის მწერალი, პოეტი (უფრო პოეტი, როგორც თავად ამბობს), მთარგმნელი – თარგმნის ჩინურ და რუსულ პოეზიას. იბეჭდება ისეთ ჟურნალებსა და გაზეთებში, როგორებიცაა: „განთიადი“, „ცისკარი“, „უქიმერიონი“, „ინტელექტი“, „მოწამეთა“, „ახალი ქუთაისი“. მუშაობდა „სპორტულ ქუთაისში“, „რეზონანსში“. უშვებს ქუთაისის ლიტერატურულ გაზეთ „ცაის“. ცაი სვანურ მითოლოგიაში ცის ღმერთია. სწორედ „ცაის“ წაკითხვა გახდა მიზეზი, გავსაუბრებოდი ჩემს ძველ მეგობარს, აღნიშნული გაზეთის რედაქტორს, ძალიან ნიჭიერ შემოქმედს და, უბრალოდ, კაცს, რომელსაც ლიტერატურა ძალიან, ძალიან უყვარს – თენგიზ თოფურიძეს.

* * *

– გაზეთი „ცაი“ იმიტომ გამოვეცით, რომ, ვატყობ, ქუთაისს დღეს ძალიან სჭირდება არატრადიციული სალიტერატურო გაზეთი. საჭიროა რაღაც ახალსიტყვიანი, რომელსაც ამბობს ჩვენი და წინა, ომგამოვლილი თაობა, რომელსაც ომის გამო არ ჰქონია ასპარეზი, – მოგეხსენებათ, 1989 წლის შემდეგ საქართველო დანგრეულია და ინგრევა. ეს 10 წელი კი მწერლობისთვის მთელი თაობაა, დაკარგული თაობა. ჩემი თაობა ცდილობს წინაში დაკარგულის კომპენსირებას. დღეს ვერ ვიტყვი, რომ სალიტერატურო ცხოვრება ძალიან აქტიურია. ჩანს, მწერლობა დღეს არავის სჭირდება და მწერალს არავითარი ყურადღება არ ექცევა. ისეთი დიდი ჟურნალი, „განთიადი“, განადგურების პირასაა მისული და როდის დაიხურება, არავინ იცის. ყველაფერი მკვდარია. ჩვენი გაზეთი არ არის მწერლობის გაცოცხლების მცდელობა. ეს არის მცირე წვლილი, რომ... აქა ვდგავართ და სხვაგვარად არ ძალგვიძს. ჩვენთან არ არსებობს მთარგმნელობითი სკოლა, რადგან თარგმანში ფულს არავინ იხდის, მითუმეტეს – ბეჭდვაც პრობლემაა. ვაკუუმის გარღვევა, ვთქვათ, „ცისკარში“, ან „ლიტერატურულ საქართველოში“ დაბეჭდვა, დიდ სირთულეებთანაა დაკავშირებული, რადგან საქართველო სავსეა მწერლებით, ოფიციალურად 500 მწერალია და არაოფიციალურად კიდევ რამდენი – არავინ უწყის. რატომ უნდა წავიდეს თბილისში ქუთაისელი, როცა მას უნდა ჰქონდეს პირობები, აქვე იბეჭდებოდეს? 

ქუთაისი ყოველთვის იყო პლაცდარმი გინდ ფეხბურთში, გინდ მწერლობაში, გინდ მეცნიერებაში, გინდ მუსიკაში. ბევრი მათგანი ახლაც თბილისში ცხოვრობს. მე, მაგალითად, თბილისიდან აქეთ წამოვედი, რადგან თბილისი ძალიან დიდი ქალაქია და არ საჭიროებს ზედმეტად კიდევ ერთ მწერალს. მე ვფიქრობ, რომ ქუთაისში უფრო მეტი გაუხარჯველი ინტელექტუალური მარაგია, ვიდრე თბილისში. თბილისი, მაგ მხრივ, უფრო გართობისა და სიმსუბუქის ქალაქია. სამწუხაროდ, ჩემი თაობისა და პლეადის ხალხს ჩემს ირგვლივ ვერ ვხედავ. მხოლოდ მირიან ებანოიძეა ჩემი ტოლი და ისიც უფრო ფილოსოფოსია. 70-იანელები და 80-იანელები უფრო ბევრნი არიან, – 15-მდე ძალიან სერიოზული პოეტი და მწერალია. კარგია, თუკი გაქვს ფართო წრე, სადაც ყველა რაღაცას აკეთებს, წერს, გიკითხავს, შენც უკითხავ და შემოქმედებითი განწყობა იქმნება. პოეზიის მადლი უბრალო მსმენელზეც კი ვრცელდება, უქმნის განწყობას. 

შემოქმედი ძალიან ფრთხილად უნდა დადიოდეს საკუთარ ეგოსა და საზოგადოებრივ სახეს შორის. ის სივიწროვე, რაც შენს აურაში ტრიალებს, საკმარისი არაა იმისთვის, რომ იყო შემოქმედი. ამისთვის შენ საზოგადოება, არეალი გჭირდება. ზიარი ჭურჭელივით შენ და საზოგადოება უნდა იზიარებდეთ რაღაც აზრებს, კონცეფციებს, რათა ეს ყველაფერი მოიხარშოს და შემოქმედების ნიმუშად იქცეს.

– შენი გაზეთის კითხვისას ერთი კითხვა გამიჩნდა. ხომ არ ნიშნავს საკუთარ წვენში ხარშვას ის, რომ ამ გაზეთის ძირითადი მასპინძლები თქვენივე ნაწარმოებებს აქვეყნებთ და ამავე დროს თქვენვე აკრიტიკებთ ერთმანეთს?

– ჩვენი ინფორმაცია თბილისამდეც არ მიჟონავს. წარმოიდგინე მთელი ბაკქანალია, რათა ჯერ დაბეჭდო, მერე – ტრანსპორტირება ამ გაზეთებისა, ჩატანა, დარიგება და თუნდაც ზესტაფონში გააცნო მკითხველებს! თბილისი კიდევ ახერხებს ჟურნალ-გაზეთების მოწოდებას, ჩვენ კი ვერ ვახერხებთ, ამიტომ, ერთმანეთს თავადვე ვაკრიტიკებთ. ეს, ვფიქრობ, საკუთარ წვენში ხარშვას არ ნიშნავს. წრე და გარემო ერთია, პიროვნებები – სხვადასხვა. მე ყოველთვის მოვითხოვ ხოლმე, ჩემი ნაწერი რაც შეიძლება მკაცრად, დიდი მათრახით გაკრიტიკდეს. მწერალი მხოლოდ კრიტიკის ქარ-ცეცხლში ყალიბდება. მარტოოდენ ქება არაფერს არ მოგვცემს სიზარმაცისა და გაზულუქების გარდა. კრიტიკის შედეგად კი ყოველთვის მობილიზებული ხარ.