ქართული პოლიტიზებული მუსიკა

საქართველოში მუსიკა ძლიერ პოლიტიზებულია. ამიტომ, თანამედროვე მუსიკა 1990-იანი წლების შემდეგ თითქმის ვერ განვითარდა. თუმცა, რაღა მარტო თანამედროვე?! პოლიტიკამ კლასიკურ მუსიკაშიც თავისუფლად შეაღწია. დღეს საქმე იმდენად ღრმადაა წასული, როცა რომელიმე მუსიკოსს სადმე ასახელებენ, მავანი მსმენელისთვის იგი აუცილებლად რომელიმე პოლიტიკურ გუნდთან ასოცირდება. მე-20 საუკუნის ბოლო ათწლეულში ქართველ მუსიკოსებს მართალია, ძალიან უჭირდათ, თუმცა, შეიძლება ითქვას, რომ ისინი მეტ-ნაკლებად თავისუფლები იყვნენ.

ახალი საუკუნის პირველივე წლებიდან პოლიტიკოსები თავდაპირველად თანამედროვე მუსიკის გაკონტროლებას შეეცადნენ, რათა ამით ახალგაზრდების საარჩევნო ხმები მოენადირებინათ. ხელისუფლებაცა და ოპოზიციაც საკმაოდ ირჯებოდა პარტიული ჰიმნების შესაკვეთად. ამის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითი ჰიტი „გიხაროდენ“ იყო, რომელშიც თავი მოიყარეს ესტრადის ვარსკვლავებმა და აღნიშნული სიმღერა მაშინდელი მმართველი პოლიტიკური გუნდის წინასაარჩევნო ჰიმნი გახდა.

თუმცა ეს ტენდენცია არა მარტო წინასაარჩევნო კამპანიებისას იკვეთებოდა. პოლიტიკოსებმა კარგად შეაფასეს მიმდინარე მუსიკალური მიმართულებები და ამა თუ იმ ჟანრის მეტ-ნაკლებად წარმატებული მუსიკოსების დაფინანსება დაიწყეს. აღნიშნული ტენდენცია მოდადაც კი ჩამოყალიბდა და დღემდე საკმაოდ რთულია იპოვო აბსოლუტურად თავისუფალი მუსიკოსი, რომელსაც ოდნავი კავშირიც კი არ ექნება რომელიმე პოლიტიკურ ძალასთან.

გასაგებია, რომ მუსიკოსსაც აქვს უფლება ჰქონდეს საკუთარი პოლიტიკური შეხედულება, მაგრამ როცა პოლიტიკოსი უკვე პერმანენტულად „აჭმევს“ და „აცხოვრებს“ შემსრულებელს, შემოქმედებითი თავისუფლება იკარგება და ვიღებთ ისეთ უსახურ და უფორმო თანამედროვე მუსიკას, როგორიც დღეს ჩვენს ქვეყანაში ჟღერს.

ჟურნალი „თბილისი Out“ #26, ნოემბერი, 2012 წელი

ლადო ბურდული

ქართული ალტერნატიული მუსიკის სათავესთან მყოფი ლადო ბურდული ჯერ კიდევ საბჭოთა საქართველოში გამოჩნდა და ყველას აჩვენა, რომ როკ-მუსიკა ქართულ ენაზეც შეიძლება შესრულდეს. საქართველოში არსებობდა და დღემდე რატომღაც არსებობს სტერეოტიპი, რომ როკი მხოლოდ ინგლისურ ენაზე უნდა ჟღერდეს. ბურდულის ადრეული მუსიკა (მის ჯგუფს „რეცეპტი“ ერქვა) და ლირიკა საკმაოდ აგრესიული, სევდიანი და მწვავე იყო: „ამ ქალაქში დღეს მეფობენ მგლები, ამ ქალაქში ბედნიერება მოკლეს“.

ლადო ბურდული ბევრს სამართლიანად მიაჩნია ქართული მუსიკალური კონტრკულტურის პიონერად, თუმცა მუსიკოსმა ადრე, ჩემთან საუბრისას საქართველოში კონტრკულტურის არსებობაში ეჭვი შეიტანა: „მე ვფიქრობ, რომ საქართველოში საერთოდ კულტურა არ არსებობს და კონტრკულტურა როგორ იარსებებს? ადრე კულტურა სახელმწიფო დოტაციაზე იყო და ეს იყო სიყალბე. ახლა ის დრო წავიდა. თუ მაშინ მაგარი დრო იყო, ამ კულტურის შემქმნელები დღეს სადღა არიან? რატომ არ განვითარდა ის კულტურა? გინახავთ, მაგარი შემოქმედება ისე მოკვდეს, მისგან აღარაფერი დარჩეს? ისიც მინდა ვთქვა, რომ ის კულტურა ქართული კი არა, საბჭოთა ფენომენი იყო. მე ისეთ ქვეყანაში გავიზარდე, რომლის დედაქალაქს მოსკოვი ერქვა. ეს ქვეყანა დაინგრა. ახლა საქართველო ხუთმილიონიანი ქვეყანაა და დროა, საბჭოეთისდროინდელი ამბიციები უკან დავტოვოთ, თორემ ეს ქვეყანა აუცილებლად დაიღუპება“.

ლადო ბურდული რამდენიმე მუსიკალური პროექტის ავტორი და 90-იანი წლებიდან მოყოლებული, მასშტაბური საერთაშორისო ალტერნატიული მუსიკალური ფესტივალების ორგანიზატორია. ამჟამად მუსიკოსი კავკასიის საერთაშორისო თანამედროვე მუსიკალურ ფესტივალს აწყობს, რომელიც ინტერნეტის საშუალებით მთელი წლის განმავლობაში ჩატარდება. სპეციალურ საიტზე კავკასიის ქვეყნების მუსიკოსთა ნამუშევრები იტვირთება, რომელთაც ინტერნეტის მომხმარებელი და ჟიური აფასებს. შედეგები წლის ბოლოს დაჯამდება და მომავალი წლისთვის მუსიკოსთა დაჯილდოვების მასშტაბური ცერემონიით დაგვირგვინდება.

ჟურნალი „თბილისი Out“ #25, ოქტომბერი 2012 წელი

მოუსმინე

ქართული ელექტრონული მუსიკა – ნიკა მაჩაიძე

საქართველოში ელექტრონულ მუსიკას არც ისე დიდი წარსული აქვს. მისი პიონერები 1990-იანების მეორე ნახევრიდან გამოჩნდნენ. ეს გასაკვირი არ არის, რადგან საბჭოთა კავშირში ამ მუსიკალურ სტილს ზედმეტად არასერიოზულად აღიქვამდნენ. მახსოვს, 80-იანების დასაწყისში ერთ მოსკოვურ გაზეთში სტატიაც კი გამოქვეყნდა, სადაც ლეგენდარული გერმანული ელექტრონული ჯგუფის „კრაფტვერკის“ მუსიკოსები რობოტებად მოიხსენიეს და მათ ადამიანობაში ეჭვიც კი შეიტანეს.

საქართველოში ელექტრონული მუსიკის სათავეებთან რამდენიმე მუსიკოსი და ჯგუფი დგას, თუმცა უცხოელი მსმენელისთვის ამ მუსიკის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელი, ალბათ, მაინც ნიკა მაჩაიძე, იგივე ერასტი და იგივე ნიკაკოია. მაჩაიძის ანგარიშზე დასავლეთში გამოცემული რამდენიმე ძალიან საინტერესო ალბომი, საუნდტრეკი (ფილმის, თეატრისა და ტელევიზიისთვის) და ვიდეოკლიპია. იგი რამდენიმე ფილმისა და ანიმაციის რეჟისორიცაა.

მიუხედავად იმისა, რომ მუსიკოსი საკმაოდ აპოლიტიკურია, 2000-იანების დასაწყისში მან მაშინდელ სახელმწიფო მეთაურზე იუმორისტული მუსიკა და ვიდეო გააკეთა, რაც აჟიოტაჟისა და მითქმა-მოთქმის საგანი გახდა.

ნიკას მუსიკა ინოვაციური და ექსპერიმენტულია, მისი მინიმალისტური ელექტრონული სივრცე ძლიერ მიმზიდველი, ჰარმონიული და მრავალფეროვანი პულსაციითაა გაჟღენთილი. მიუხედავად იმისა, რომ ნიკა პროფესიით რეჟისორია, მას უფრო იცნობენ, როგორც მუსიკოსს. აი, რა თქვა ნიკამ ადრე თავის საქმიანობასთან დაკავშირებით ჟურნალ „ცხელ შოკოლადთან“ საუბრისას:

„ელექტრონული მუსიკა... უფრო ბიძგი იყო იმისათვის, რომ თავში რაც მქონდა, იმის რეალიზება გამეკეთებინა. კინოს კეთებისთვის ძალიან ზარმაცი ვარ... თან ათას კაცს უნდა ეურთიერთო და აუხსნა, რა გინდა... მუსიკის კეთებისას კი, შენს თავთან ხარ ან (ჩემს შემთხვევაში) კომპთან, ერთი ერთზე. ამიტომ შედეგი მთლიანად შენზეა დამოკიდებული“.

ჟურნალი „თბილისი Out“ #24, სექტემბერი 2012 წელი

მოუსმინე:

ვოვა მოგელაძე – ბლუზის ქართველი პიონერი

ქართველი ბლუზის ლეგენდის, ვოვა მოგელაძის ყველაზე წარმატებული მუსიკალური კოლექტივი – Blues Mobile Band თბილისში 1985 წელს ჩამოყალიბდა. გიტარისტი ბავშვობიდანვე გატაცებული ყოფილა მუსიკით და აქტიურად უსმენდა მაშინ სსრკ-ში აკრძალულ რადიოებს – „ამერიკის ხმასა“ და „ბი ბი სის“ მუსიკალურ გადაცემებს. სწორედ მაშინ შეიყვარა რიტმ-ენდ-ბლუზი. მოსწონდა ჯგუფი „თენ იერზ აფთერ“, ჯონი უინტერი, „ალმან ბროზერსი“, ჯიმი ჰენდრიქსი და ერიკ კლეპტონი. ვოვა მოგელაძე საკუთარ თავს ბლუზის მოყვარულად და შემსრულებლად თვლის. მისი აზრით, იგი არ არის ბლუზმენი.

1989 წელს დანიის როკფესტივალზე მოხვედრის შემდეგ დაიწყო ბენდის ხანგრძლივი, მრავალწლიანი ვოიაჟი ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში. ისინი გამოდიოდნენ სხვადასხვა ფესტივალზე, უკრავდნენ კონცერტებსა და კლუბებში. 1996 წელს დანიურ გაზეთში „ბითი“ დაბეჭდილ სტატიაში მუსიკის კრიტიკოსი წერდა: „რას წარმოვიდგენდი, რომ მომსწრე გავხდებოდი ასეთი ექსპრესიული კონცერტისა, რომელიც მიდფიუნის ფესტივალზე გამართა „ბლუზ მობილ ბენდმა“. ჩემთვის კიდევ უფრო დიდი აღმოჩენა იყო ჯგუფის ლიდერი – ვოვა მოგელაძე, რომლის ქარიშხლისებური იმპროვიზაციები მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი უნიკალურობით გამოირჩევა, თუმცა აშკარად მაგონებს ელვინ ლის და ჯონი ვინტერის დაკვრას. წარმოუდგენელია, მაგრამ აქ იმყოფება ჯგუფი აღმოსავლეთის უღიმღამო ნაწილიდან, რომელმაც ბლუზის ამერიკელ ფუძემდებლებს უჩვენა, თუ როგორ უნდა დაუკრა ეს მუსიკა“.

ვოვა მოგელაძე ძალიან ხშირად შეუდარებიათ მსოფლიოს საუკეთესო სხვა გიტარისტებისთვისაც. თავმდაბალი მოგელაძის აზრით კი, ეს კრიტიკოსის კონცერტიდან მიღებული ცხელი შთაბეჭდილებების გავლენით ხდება და ამის მტკიცება არ შეიძლება. ვოვა მოგელაძესა და ჯგუფ „ბლუზ მობილ ბენდს“ რამდენიმე ალბომი აქვთ გამოშვებული ნიდერლანდებში, დანიასა და საქართველოში.

ჟურნალი „ბათუმი Out“ #23, აგვისტო 2012 წელი

მოუსმინე:

ქართული ალტერნატიული მუსიკის ისტორია (ნაწილი VI)

(2000-იანი წლები)

დასაწყისი: „თბილისი Out“ #17, #18, #19, #20 და #21

ქართული ალტერნატიული როკმუსიკის ისტორიისთვის 2000-იანების დასაწყისი ყველაზე უფრო მწირი და მშრალი პერიოდია. მუსიკაში ისე საგრძნობლად შეიჭრნენ პოლიტიკა და პოლიტიკოსები, რომ ალტერნატივის ადგილი პრაქტიკულად აღარ დარჩა. პოლიტიკოსებმა დაინახეს, რომ მუსიკით ამომრჩეველთა ხმების მონადირება შეეძლოთ. მათ მიერ დაფინანსებულ ნაირნაირ ღონისძიებებზე სხვადასხვა ყაიდისა და ჟანრის შემსრულებლები გამოდიოდნენ. დაიწერა მაშინდელი მმართველი პოლიტიკური პარტიის რამდენიმე ჰიმნი, რომელშიც ე.წ. ესტრადის მუსიკოსები მონაწილეობდნენ.

ამ დეკადის დასაწყისში ჯგუფ „სახეს“ დამსახურებით განსაკუთრებით პოპულარული გახდა სოული და ბოიბენდებიც, შესაბამისად, საკმაოდ დიდ პატივში იყვნენ. 90-იანებიდან საქართველოში შემორჩენილ ალტერნატიულ მუსიკოსებს ახალი ათასწლეულის პირველივე წლებში მეინსტრიმში გადასვლის სურვილი გაუჩნდათ, მაგრამ ეს უკანასკნელი არ არსებობდა და ამიტომ, ისინი დარჩნენ იქ, საიდანაც წამოვიდნენ. თუმცა ასეთ მუსიკოსთაგან ირაკლი ჩარკვიანმა – „მეფემ“ მეტ-ნაკლებად მაინც მოახერხა ეს გარღვევა და შექმნა გემოვნებიანი თანამედროვე ქართული პოპის მშვენიერი ნიმუშები.

საკმაოდ აგრესიული და საინტერესო იყო ათ(ას)წლეულის დასაწყისის ქართველი რეპერების შემოქმედებაც. თუმცა ბოლომდე სიმწვავის შენარჩუნება თითქმის ვერავინ შეძლო.

2000-ების ყველაზე გამორჩეულ ალტერნატივად ელექტრონული მუსიკა იქცა. ნიკა მაჩაიძე (ნიკაკოი), გოგი ძოძუაშვილი, ტუსია ბერიძე (ტბა), ნიკა წერეთელი და სხვები მეტად ფასეულ ალტერნატიულ ელექტრონულ მუსიკას ქმნიდნენ, რომელიც უცხოელმა მსმენელმა სათანადოდ დააფასა. ასევე, მეტად მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო 2007 წელს პირველი ქართული ელექტრონული მუსიკის დაჯილდოების ცერემონია „ელექტრონავტი“, რომელიც ტრადიციული გახდა. ტრადიციული გახდა ასევე „ალტერვიჟენ გრუპის“ მიერ 2009 წელს დაარსებული ალტერნატიული მუსიკის ფესტივალი Tbilisi Open Air, რომელიც ყოველ წელს ტარდება.

და კიდევ ერთი: ამ ათწლეულის მიწურულს საქართველოში აღმოცენებულ ახალ მუსიკალურ კოლექტივებში განსაკუთრებით პრესტიჟული გახდა ინგლისურ ენაზე სიმღერა. ინგლისურად სიმღერა მოდად იქცა, რაც დღემდე გრძელდება. იმ პერიოდში ჩამოყალიბებული ჯგუფების თემატიკა აღარ იყო იმდენად მწვავე. ნარკოტიკზე, სექსსა და აბსურდულ თემებზე უცხო ენაზე სიმღერა ზოგს ახლაც ძალზე აქტუალური ჰგონია. ისიც უნდა ითქვას, რომ ამ პერიოდის რამდენიმე ჯგუფს ენერგეტიკა თავის ადგილზე აქვს, თუმცა არის თუ არა ეს ალტერნატიული მუსიკა – უკვე სხვა თემაა...

ჟურნალი „თბილისი Out“ #22, ივლისი, 2012 წელი

მუსიკა რიტუალებისთვის

ერთგვარი რიტუალურ-ვირტუალური წინასიტყვაობა

დავიწყებ იმით, რომ ძალიან ბევრი რამ პირადად ჩემთვის რიტუალია – თვით კომპიუტერთან მუშაობა. წერისთვის მჭირდება განწყობა, ან მისი შექმნა, აგრეთვე, ერთი დიდი ჭიქა შავი ჩაი, სკამზე ცალფეხმორთხმით მოკალათება, პროგრამა „მაიკროსოფთ ვორდის“ (მისი მომგონი დაილოცოს!) გახსნა და, რაღა თქმა უნდა, ვინამპში მუსიკის ჩართვა.

არსებობს ათასგვარი რიტუალი – რელიგიურით დაწყებული, უბრალო ბანაობით დასრულებული. რიტუალებს უძველესი ფესვები აქვს. მუსიკასაც სწორედ რიტუალების დროს ასრულებდნენ – რელიგიური მსხვერპლთშეწირვა იქნებოდა ეს თუ კოლექტიური ნადირობა. ადამიანები გალობდნენ, ტამტამებს სცემდნენ, რქებისგან და ხისგან გაკეთებულ სასულე ინსტრუმენტებზე უკრავდნენ, ცეკვავდნენ. სადაც რიტმია, იქ ყოველთვის მუსიკაა. სიმღერის წარმოშობის ერთ-ერთი ვერსია ერთ მულტფილმშიც კია ასახული (სამწუხაროდ სახელი არ მახსოვს). ვთქვათ, პირველყოფილ ევროპელს, აი, ჩვენს ქართველ ზეზვას მუშაობისას ხელიდან გაუვარდა დიდი ლოდი და იგი მეზობელი გამოქვაბულიდან დასახმარებლად მოსულ ზორბეგს ფეხზე დაეცა. ზორბეგი ტკივილისგან კი არ აკვნესდა, ხმამაღლა აყვირდა. ჩვენს ზეზვას ისეთი ფაქიზი მუსიკალური სმენა აღმოაჩნდა, რომ ზორბეგის ტკივილნარევი შესანიშნავი ტენორის გაგონებისას დიდი სიამოვნება მიიღო. ამის შემდეგ ჰედონისტმა ზეზვამ თავის საყვარელ მეუღლეს, მზიას უხმო, ანიშნა ნახე რა მოხდესო, მერე ის ლოდი ზორბეგს ახლა უკვე მეორე ფეხზე თხლიშა და მისი ხმის მოსასმენად გაირინდა... თურმე ასე ტკივილიდან შეიძლებოდა გაჩენილიყო პირველი სიმღერა. მას შემდეგ გვტკივა თუ გვიხარია, ვმღერით, ვუკრავთ, ვუსმენთ.

ბანალურად რომ ვთქვა, ქართველები ოდითგანვე მუსიკალური ნიჭის მქონე ხალხი ვყოფილვართ და ახლაც ვართ. მუსიკა და სიმღერა პრაქტიკულად ყველგან ჟღერდა – ნადირობის, ნადის, მკის, რთველის, მგზავრობის, ომში წასვლის, ომიდან დაბრუნების, ტაძარში წირვა-ლოცვის, ტრაპეზობის, ქორწილის, ნათლობის, დაკრძალვის და კიდევ სხვა მრავალი რიტუალის დროს. მუსიკა თავად არის რიტუალი და რიტუალი – მუსიკა.

ქართული ალტერნატიული მუსიკის ისტორია (ნაწილი V)

(1990-იანი წლები)

დასაწყისი: „თბილისი Out“ #17, #18, #19 და #20

1990-იანი წლების დასაწყისს თამამად შეგვიძლია ვუწოდოთ ალტერნატიული მუსიკის აღზევების პერიოდი. მიუხედავად ქვეყანაში არსებული არასახარბიელო სოციალურ-პოლიტიკური ფონისა, მუსიკოსები ფაქტობრივად ენთუზიაზმით, ყოველგვარი ფინანსური მოგების გარეშე მუშაობდნენ და მათი გარჯა თითქმის ყოველთვის ნაყოფიერი იყო. იმ პერიოდში ძალიან მომრავლდნენ მუსიკოსები, რომლებიც სრულებით არ ერგებოდნენ კომუნისტური გაგების ფილარმონიულ სტრუქტურებს. ბევრი შემსრულებელი უკრავდა როგორც დედაქალაქში, ისე ქუთაისში, ბათუმში, თელავში, რუსთავში, გორში და სხვა ბევრ პატარა ქალაქშიც კი. მათგან ბევრი კლასიკურ, ზოგი კი მკვეთრად ქართული ხასიათის როკს ასრულებდა.

ხაზგასასმელია, რომ ალტერნატიული მუსიკა მეტწილად ქართულ ენაზე სრულდებოდა. ჯერ კიდევ ანდერგრაუნდში იყვნენ: ლადო ბურდული და მისი ჯგუფი „რეცეპტი“ (სტატიის წინა ნაწილში ხსენებული არტიომ ტროიცკი ამბობდა, რომ ქართულ როკთან, ეთნიკური გაგებით, ყველაზე ახლოს სწორედ ბურდულის შემოქმედება იყო), დადა დადიანის ჯერ „ტაქსი“, მერე „საბავშვო მედიცინა“, ქიშო გლუნჩაძის „ქიშო და ინტელიგენცია“, რობი კუხიანიძის „აუტსაიდერი“. ოდნავ მოგვიანებით ინდივიდუალური მუსიკის შექმნა დაიწყო ირაკლი ჩარკვიანმა. ამ მუსიკოსთა შემოქმედება, ყველა სიკეთესთან ერთად, პროტესტულ ხასიათსაც ატარებდა.

90-ებში ჯგუფებს – „სახლი“, „პრიზი“, „გენეტიკური კოდი“, Soft Eject-ი და სხვებს ქართული მეინსტრიმის შექმნის საკმაოდ წარმატებული მცდელობა ჰქონდათ. ისინი ძალიან მაღალი კლასის ინტელექტუალურ მუსიკას ასრულებდნენ, თუმცა, ქვეყანაში შექმნილმა მდგომარეობამ ამ ჯგუფების უმრავლესობის დაშლა და მუსიკოსების სამშობლოდან წასვლა გამოიწვია.

სწორედ ამ პერიოდში საქართველოს ფარგლებს გარეთ გამოვიდა ქართველ როკშემსრულებელთა პირველი ფირფიტები. 1992 წელს მოსკოვში ჩაწერილი „აუტსაიდერის“ ვინილის ფირფიტა Inside გამოვიდა. ამავე წელს ფირმა „მელოდიამ“ გამოსცა ჯგუფ „პრიზის“ ალბომი „ღამის ქალაქი“. 1993 წელს გერმანიის ქალაქ კიოლნში საკუთარი პირველი მაგნიტოალბომი Svan Songs ჩაწერა ირაკლი ჩარკვიანმა. ამავე წელს გერმანიაში საკუთარი სიმღერები ჩაწერა Soft Eject-მაც. გამოვიდა გიტარისტ თემურ ყვითელაშვილის პირველი ფირფიტებიც. ძალიან საინტერესო ჯგუფები გამოჩნდნენ ქართულ მძიმე როკშიც, რომელთა უმრავლესობის რეპერტუარი ძირითადად ინგლისურენოვანი იყო.

უნდა აღინიშნოს მასმედიის წვლილიც ქართული ალტერნატიული მუსიკის პოპულარიზაციის საქმეში. საქართველოს რადიოს პირველ არხზე დაინტერესებულ მსმენელს დარეჯან გულიაშვილის გადაცემაში „როკი ნაშუაღამევს“ ბევრი ქართული როკჯგუფის ახალი ჩანაწერის მოსმენა შეეძლო. ქართულ პრესაში ახალ და ძველ როკმუსიკოსებს მკითხველებს ბიძინა მაყაშვილი აცნობდა. ახალი მუსიკალური სტილების პროპაგანდა მთლიანად საკუთარ თავზე აიღო განახლებულმა და ახალგაზრდულმა ტელეკომპანია „მეორე არხმა“. ასეთი გადაცემებიდან, რა თქმა უნდა, გამოირჩეოდა სერგი გვარჯალაძის ჯერ „ძაპო“, მერე „Showbiz დაიჯესტი“, რომლის ერთ-ერთ რუბრიკაში „ცოცხალი“ ტელესტუდიაში ცოცხლად მღეროდნენ ხშირად ბევრისთვის უცნობი ახალბედა მუსიკოსები. „მეორე არხზე“ გადიოდა, აგრეთვე, ლადო ბურდულის „ოქროს ბიბილო“, გადაცემები: „პირველი დუბლი“, „როკ-სიტი“, კაკო ვაშალომიძის გიტარის შემსწავლელი კურსები და ქუთაისში მომზადებული როკგადაცემა „კედელი“.

სამოქალაქო ომის დროს იმ მუსიკოსებს, ვინც საქართველოში დარჩნენ, შემოქმედებითი საქმიანობა არ შეუწყვეტიათ, თუმცა მათ ღონისძიებებს საგრძნობლად აკლდა მასშტაბურობა. ყველაფრის მიუხედავად, 1996 წელს თბილისში მაინც ჩატარდა რამდენიმედღიანი ფესტივალი „მარგარიტა 96“, რომელმაც თანამედროვე მუსიკის თითქმის ყველა სფეროში ახალი სახელები წარმოაჩინა. როკმუსიკამ კი ნელ-ნელა დაკარგა ის სოციალური მუხტი, რომელიც იმავე ათწლეულის პირველ ნახევარში ასე თვალშისაცემი იყო. სცენაზე გამოჩნდნენ ჯგუფები: „33ა“, „მთვარის კლუბი“, „ზუმბა“, ბაკურ ბურდული, „ვაკის პარკი“, „კონტრაბანდა“, გიგა მიქაბერიძე, „ამორალი“, დიმა დადიანის „ოქროს კბილი და ცაცხვი“, Best History, Mother On Mondays და სხვა საინტერესო შემსრულებელი.

მნიშვნელოვანი ეტაპი ქართულ თანამედროვე მუსიკაში ქართული FM რადიოების შექმნა იყო. პირველმა დამოუკიდებელმა რადიოებმა ქართველ მუსიკოსებს საშუალება მისცა, მსმენელისათვის საკუთარი შემოქმედება შეეთავაზებინათ. 90-იანი წლების მიწურულს კი ლადო ბურდულმა თბილისში ორი გრანდიოზული საერთაშორისო ფესტივალი მოაწყო, ხოლო კომპანია „მი ფა სი“-მ 2000 წელს პირველი მატარებლის ფესტივალი ჩაატარა, რომელშიც საქართველოს ახალგაზრდა ხელოვანებმა მიიღეს მონაწილეობა, მათ შორის, როკჯგუფებმაც.

უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ქართული რეპისა და ჰიპ-ჰოპის ჩამოყალიბებაც ამ ათწლეულში მოხდა. 90-იანებში გაჩნდნენ ქართული ბოიბენდებიც, რომელთაგან „სახე“ ყველაზე წარმატებული კომერციული პროექტი გახდა.

(დასასრული შემდეგ ნომერში)

ჟურნალი „თბილისი Out“ #21, ივნისი, 2012 წელი

მე-20 საუკუნის ყველაზე თავისუფალი ქალები – გურული მოჯირითე ქალები

© ლაშა გაბუნია
© გაგა გობრონიძე

გაგა: – დღეს მეტად უცნაურ ქალებზე უნდა ვისაუბროთ. შეიძლება ახლა არავის გაუკვირდეს, რასაც ეს ქალები აკეთებდნენ, რადგან 21-ე საუკუნეში თითქმის აღარ არსებობს მამაკაცური პროფესია ან სპორტის სახეობა. ქალებმა ძალოსნობაში, ჰოკეისა და რაგბიშიც კი მოსინჯეს ძალები და საკმაოდ წარმატებითაც. თუმცა, დღეს ჩვენ მე-19 საუკუნის ბოლოსა და მე-20-ს დასაწყისში ვიმოგზაურებთ, როცა ქალები არ იყვნენ ისე თავისუფალნი, როგორც დღეს არიან.

ლაშა: – ჩვენი მკითხველისთვის ალბათ სიურპრიზი იქნება ის, რომ ჩვენ ძირითადად ქართველ, კონკრეტულად კი გურულ ქალებზე ვისაუბრებთ. დავაკონკრეტებ და ვიტყვი, რომ ისინი მოჯირითეები იყვნენ და საქართველოდან ძალიან შორს, ამერიკაში ქართველი მამაკაცების მხარდამხარ, სხვადასხვა საცხენოსნო შოუებში იღებდნენ მონაწილეობას.

მარო ზაქარეიშვილი

გაგა: – მოგეხსენებათ, მე-19 საუკუნის მიწურულსა და მე-20 საუკუნის დასაწყისში ბევრი გურული ცხენოსანი მოღვაწეობდა შორეულ შტატებში, კერძოდ ბუფალო ბილის შოუში და სხვებში. ამის შესახებ არაერთი მასალა გამოქვეყნებულა ქართულ პრესაში. რამდენიმე წიგნიც კი გამოიცა, რომლის ავტორი ირაკლი მახარაძეა.

ლაშა: – საიტიც არსებობს გურული უაილდ-ვესტის შესახებ. ირაკლი მახარაძის წიგნები სხვა ენებზეც გამოიცა. თუმცა, ამ შესანიშნავი ისტორიებიდან ჩვენი ყურადღება ქართველმა მხედარმა ქალებმა მიიპყრეს.

ქართული ალტერნატიული მუსიკის ისტორია (ნაწილი IV)

(1980-იანი წლები)

დასაწყისი: „თბილისი Out“ #17, #18 და #19

როდესაც 1980-იანი წლების ქართულ ალტერნატიულ მუსიკაზე ვიწყებთ საუბარს, პირველ რიგში ევგენი მაჭავარიანის მუსიკალური ტელეგადაცემები უნდა გავიხსენოთ (ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულს „ეს ესტრადაა“ ერქვა). ეს გადაცემები ქართველ მაყურებელს მისთვის აკრძალულ დასავლურ მუსიკალურ სამყაროში უწევდა მეგზურობას.

BB King და ევგენი მაჭავარიანი - თბილისი, 1979წ.

80-იანები შეგვიძლია ორ ნაწილად დავყოთ: ათწლეულის პირველ ნახევარი, როცა კომუნისტური ცენზურა ჯერ კიდევ ძლიერი იყო და მეორე ნახევარი, როცა სსრკ-ში პრეზიდენტმა გორბაჩოვმა გარდაქმნის ეპოქა დაიწყო. სწორედ მაშინ დასრულდა ალტერნატიული მუსიკის შემსრულებლებისა და მიმდევრების დევნა. ყველა მუსიკოსს განვითარების თანაბარი პირობები მიეცა. „პერესტროიკამდე“ საქართველოში ჩვეულებისამებრ ფილარმონიული მუსიკა ჟღერდა. რამდენიმე საინტერესო პროექტიც არსებობდა „ჯორჯიასა“ და „ნატვრის ხის“ სახით.

ეროვნული მოძრაობის აღზევებამდე ქართულ მუსიკაში ახალი ეტაპი დაიწყო. სცენაზე მკვეთრად ინდივიდუალური შემსრულებლები გამოჩდნენ და, რაც საყურადღებოა, ამ მოვლენას მოძრაობის სახე მიეცა. როკში მისთვის დამახასიათებელი სოციალური მუხტი, შინაგანი პროტესტი გაჩნდა.

ამ ათწლეულისთვის 1988 წელს განსაკუთრებული მოვლენა თსუ-ის დარბაზში ჩატარებული როკფესტივალი იყო, რომელმაც ძალზე საინტერესო შემსრულებლები გამოავლინა: „პრიზი“, „ჯუკ-ბოქსი“, „ბიჭები როკ-ენ-როლიდან“ და სხვები. მთავარი აღმოჩენა დადა დადიანის ჯგუფი „ტაქსი“ იყო, მწვავე, პირდაპირი ტექსტებით, რომელიც „ახალი ტალღის“ რიტმებს ქართულენოვან მელოდიას შესანიშნავად უხამებდა. ამ პერიოდშივე გამოჩნდა ლადო ბურდულიც. სტატიის წინა ნაწილში ნახსენებმა რუსმა კრიტიკოსმა არტიომ ტროიცკიმ აღნიშნა, რომ ქართულ როკთან, ეთნიკური გაგებით, ყველაზე ახლოს სწორედ ბურდულის შემოქმედება იდგა.

ლადო ბურდული

80-იანებში ალეკო ცაბაძის ფილმი „ლაქა“ გამოვიდა, რომელშიც მთავარი როლი ქართველმა ალტერნატიულმა მუსიკოსმა, ქიშო გლუნჩაძემ შეასრულა. ბაჩი ქიტიაშვილმა და კაკო ვაშალომიძემ სპორტის სასახლეში გრაფიკული როკის საღამო „დებიუტი“ მოაწყვეს, რომელშიც მონაწილეობდნენ: კახა კიკაბიძე, ლადო ბურდული, დადა დადიანი, ქიშო და სხვები. საღამო როკმუსიკოს ირაკლი გიგაურის ხსოვნას მიეძღვნა.

დასავლეთ საქართველოში ქუთაისი აქტიურობდა. იმ პერიოდში შექმნილ ჯგუფებს შორის უნდა გამოვყოთ „აუტსაიდერი“, რომელმაც ჯერ კიდევ სსრკ-ის არსებობისას მოიპოვა აღიარება რუსეთსა და ბალტიისპირეთში, მოსკოვში კი ფირფიტა ჩაწერა. ქუთაისში ოპერის თეატრთან თემურ ჯოხაძემ და ვახტანგ ნებიერიძემ ერთგვარი როკკლუბი „მელომანი“ დააარსეს, სადაც სხვადასხვა შემსრულებელი გაერთიანდა.

80-იანების მიწურულს საქართველოში ნაციონალური გამოღვიძების ეტაპი დაიწყო, რომელიც საყოველთაო ეროვნულ მოძრაობაში გადაიზარდა. ეს განწყობა მუსიკასაც შეეხო და პატრიოტული როკმუსიკაც გაჩნდა, რომლის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ ჯგუფად მერაბ მამულაშვილის „ოკეანე“ შეგვიძლია დავასახელოთ, სადაც გიტარისტი კაკო ვაშალომიძეც უკრავდა. ამ პროექტმა და მისმა ვოკალისტმა – ნიჭიერმა მომღერალმა ვახტანგ მაკალათიამ საბოლოოდ გააქარწყლა სტერეოტიპი ქართული ენისა და მძიმე როკის შეუთავსებლობის შესახებ.

(გაგრძელება შემდეგ ნომერში)

ჟურნალი „თბილისი Out“ #20, მაისი, 2012 წელი

ფემინისტური პროტესტი თუ მკრეხელობა?

© ლაშა გაბუნია
© გაგა გობრონიძე

გაგა: – ეს ამბავი არც ისე დიდი ხნის წინ მოხდა. ყველიერის კვირის მიწურულს ნაკლებად ცნობილი ქალთა რუსული პანკჯგუფი Pussy Riot-ის 4 გოგონა მოსკოვის მაცხოვრის სახელობის ტაძარში წირვის შემდეგ ამბიონზე აიჭრა და სიმღერის, „ღვთისმშობელო, განდევნე პუტინი!“ შესრულება დაიწყო.

ლაშა: – გოგონები გამოწყობილნი იყვნენ ტრადიციულ ფორმაში, – ამინდისა და სეზონის მიუხედავად, ისინი იცვამდნენ მსუბუქ, მყვირალა ფერის კაბებს, ფერად წინდებსა და ნაქსოვ ნაირფერ ბალაკლავებს (სპეციალურ ნიღბებს). მათი ხმაურიანი გამოსვლა მრევლის წინაშე ერთ წუთამდე გაგრძელდა. ტაძრის დაცვამ და მორწმუნეებმა ისინი საკმაოდ თავაზიანად გააცილა.

გაგა: – თუმცა მალე ხულიგნობის ბრალდებით ამ ფემინისტური ჯგუფის სამი გოგონა დააკავეს. აყვანილებმა უარყვეს კავშირი ჯგუფთან და შიმშილობაც კი გამოაცხადეს. არადა, ბენდის პირად ბლოგზე ეს გოგონები დასახელებულები არიან მათ წევრებად, მიუხედავად იმისა, რომ ყოველ მათგანს სასცენო ფსევდონიმი აქვს. მოკლედ, აღარ დავწვრილმანდეთ. მთავარი ისაა, რომ ამ ჯგუფის გამოსვლის შემდეგ არა მარტო რუსეთში, არამედ თითქმის მთელ მსოფლიოში დაიწყეს გოგონებზე საუბარი. არადა, რა სახელი ჰქვიათ!

ლაშა: – ერთი ვერსიით, ჯგუფის სახელი ითარგმნება, როგორც „ფისოების ბუნტი“, თუმცა არსებობს სხვა ვერსიაც...